Nawigacja

Zmiany w ustawie prawo o szkolnictwie wyższym

MNiSW w kolejnej nowelizacji (poprzednia weszła w życie 1.10.2011) zaproponowało zmiany odnoszące się do pięciu różnych obszarów funkcjonowania nauki w Polsce. Dotyczą one: „uwłaszczenia” naukowców, zniesienia opłat za drugi kierunek studiów, uczenia się przez całe życie, wzmocnienia szans studentów i absolwentów na rynku pracy oraz wprowadziło nowe zasady tworzenia związków uczelni.

„Uwłaszczenie” naukowców było najszerzej komentowaną i wzbudzającą najwięcej emocji, zmianą zaproponowaną przez MNiSW. Koncepcję przekazania praw do własności intelektualnej podlegającej komercjalizacji ewoluowały wraz z kolejnymi szczeblami debaty nad finalnymi zapisami w ustawie. Początkowe propozycje skłaniały się ku opcji przekazania pełni praw w ręce naukowców (tzw. „przywilej profesorski”*), którzy jako twórcy, mieliby dysponować największą motywacją, by skomercjalizować wyniki własnych badań. Jednak wraz z postępowaniem debaty po sprzeciwie niektórych środowisk, unormowanie  został zmienione i przyjęły postać hybrydową, która uwzględnia prawa jednostki naukowej jak i naukowca. Główną zmianą w kontekście pierwotnej propozycji, jest wprowadzenie elastycznych form współpracy pomiędzy naukowcem a pracodawcą. Ustawa umożliwia podpisanie umowy pomiędzy twórcą a pracodawcą, która powinna zostać podpisana do 3 miesięcy od chwili zgłoszenia stworzenia dobra intelektualnego. W umowie tej powinno być zawarty sposób komercjalizacji – tutaj istnieje pełna dowolność, oraz przede wszystkim podział zysków – w tym przypadku ministerstwo nakłada pewne ograniczenia, mianowicie naukowiec może liczyć na niemniej niż: „50% wartości środków uzyskanych przez uczelnię z komercjalizacji bezpośredniej, obniżonych o nie więcej niż 25% kosztów bezpośrednio związanych z tą komercjalizacją, które zostały po-niesione przez uczelnię lub spółkę celową”. W przypadku gdy jednak uczelnia nie zdecyduje się na podpisanie umowy (w terminie do 3 miesięcy), wówczas prawa majątkowych przechodzą na naukowca, który jednak będzie musiał się podzielić potencjalnymi zyskami z uczelnią: „uczelni publicznej przysługuje 25% wartości środków uzyskanych przez pracownika z komercjalizacji, obniżonych o nie więcej niż 25% kosztów bezpośrednio związanych z tą komercjalizacją, które zostały poniesione przez pracownika”. Ważne „kosztami bezpośrednimi związanymi z komercjalizacją” wg ustawy są „w szczególności koszty ochrony prawnej, ekspertyz, wyceny wartości przedmiotu komercjalizacji i opłat urzędowych. Do kosztów tych nie wlicza się kosztów poniesionych przed podjęciem decyzji o komercjalizacji oraz wynagrodzenia”.Uczelnia ma również prawo do wynagrodzenia które przysługuje za przeniesienie praw (jeśli to naukowiec będzie posiadać pełnię praw do dobra), które „nie może być wyższe niż 10% minimalnego wynagrodzenia za pracę, obowiązującego na dzień zawarcia umowy”. Tak po krótce wyglądają najważniejsze zapisy po zmianie ustawy, które bezpośrednio odnoszą się do kwestii „uwłaszczenia”. Przyjęte zmiany są rozwiązaniem koncyliacyjnym, uwzględniającym głosy postulujące przekazanie pełni praw dot. własności intelektualnej naukowcom, a pozostania przy obecnym rozwiązaniu, czyli pełni praw dla uczelni.

Zmiany odnoszące się do procesu komercjalizacji, nie są jedynymi zmianami, które niedługo wejdą w życie. Kolejną budząca równie wiele emocji jest zniesienie opłaty za dodatkowy kierunek studiów. Zmiana ta podyktowana jest dostosowanie przepisów do postanowień wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził że pobieranie opłat za drugi kierunek studiów jest niezgodne z konstytucją. Kolejną zmianą jest podejście do idei kształcenia się przez całe życie. Mianowicie uczelnie będą mogły uznać wiedzę zdobytą nie tylko podczas studiów, np. w trakcie szkoleń, pracy zawodowej, praktyk i wliczyć ja w poczet studiów. Takie rozwiązanie ma przede wszystkim zachęcić osoby, które pracując zawodowo chcą zmienić zawód, czy uzupełnić wykształcenie. Ministerstwo proponuje również, aby w ramach wzmocnienia szans studentów i absolwentów na rynku pracy wprowadzone zostały m.in. studia dualne czy obowiązkowe 3-mieisięczne praktyki na kierunkach praktycznych. Działania te mają być uzupełnione o monitorowanie losów studentów przez ZUS, co przyczynić ma się do trafniejszego wyboru kierunków studiów na które jest zainteresowanie. Ostatnia zmiana dotyczy procedur dotyczących tworzenia związków uczelni. Zmiany te wprowadzone przede wszystkim z myślą o kolejnej perspektywie finansowej UE, tak by ułatwić kilku uczelniom naraz tworzenie związków, które ułatwią sięganie po dodatkowe środki.