Nawigacja

Perspektywiczna nowa perspektywa

W przeddzień nowego okresu programowania na lata 2014-2020 warto zapoznać się z możliwościami finansowania procesu tworzenia, rozwoju i komercjalizacji własności intelektualnej w ramach funduszy strukturalnych.

Zgodnie z decyzją Rady Europejskiej, wymagającej jeszcze zatwierdzenia przez Parlament Europejski, Polska ma otrzymać 72,9 mld euro na realizację działań w ramach nowej polityki spójności. Budżet ten jest o prawie 6 mld euro większy od tego, którym dysponowaliśmy w mijającej perspektywie. Jeśli chodzi o wysokość przyznanych nam środków, pozwoli to utrzymać Polsce pozycję lidera wśród krajów Wspólnoty. Jednocześnie przewiduje się, że to ostatni tak duży strumień funduszy strukturalnych, jaki otrzymamy. Czy tym razem uda nam się zasilić odpowiednie obszary i zagwarantować stabilny wzrost poziomu innowacyjności polskiej gospodarki?

Skuteczniejsze wydatkowanie

Jako jeden z sukcesów negocjacyjnych ministerstwo rozwoju regionalnego wskazuje przygotowanie Umowy Partnerstwa, czyli rodzaju kontraktu pomiędzy Polską a Komisją Europejską. Jest to dokument nieobecny w poprzednich perspektywach finansowania, który ma nam pomóc w przygotowaniu poszczególnych programów operacyjnych. Umowa wskazuje zakres i sposób interwencji funduszy europejskich w nowym okresie programowania. Takie rozwiązanie ma pozwolić na skuteczniejsze wykorzystanie środków oraz jasny podział kompetencji i odpowiedzialności instytucji publicznych na szczeblu krajowym i regionalnym.

Struktura nowych programów operacyjnych ulegnie dość znacznym zmianom. Wskutek postępującej decentralizacji zarządzania ma wzrosnąć odpowiedzialność ponoszona przez samorządy regionalne. Udział funduszy strukturalnych (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i Europejski Fundusz Społeczny) zarządzanych przez województwa wzrośnie do około 60%. Oprócz 16 regionalnych programów operacyjnych (RPO) zaplanowano także 6 programów o zasięgu krajowym. Wśród tych ostatnich ponownie największy budżet będzie miał Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ), składający się z 8 priorytetów. Jego celem będzie dofinansowywanie projektów wspierających rozwój infrastruktury technicznej kraju. Województwa wschodniej części kraju będą mogły korzystać ze wsparcia w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia (PO PW), następcy Programu Rozwój Polski Wschodniej (PO RPW).

Widoczne zmiany

Dość duże modyfikacje wprowadzone zostaną do Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój (PO WER), który ma zastąpić krytykowany za nieefektywność Program Kapitał Ludzki (wśród zarzutów było m.in. nieuwzględnianie w projektach edukacyjnych realnych potrzeb ostatecznych odbiorców wsparcia). Tylko 1/4 budżetu tego programu ma być przeznaczona na wspieranie rozwiązań systemowych, realizowanych na szczeblu krajowym, w takich obszarach jak: szkolnictwo wyższe, edukacja czy rynek pracy osób młodych. Pozostałe środki wykorzystywane będą w ramach programów regionalnych, skierowanych do indywidualnych odbiorców, np. osób bezrobotnych, pracowników przedsiębiorstw. Nowością będzie też Rejestr Usług Rozwojowych, czyli baza firm świadczących usługi edukacyjno-szkoleniowe, która ma pomóc w wyszukiwaniu ofert oraz ocenie ich jakości.

Debiutantem w gronie programów operacyjnych jest Program Operacyjny Polska Cyfrowa (PO PC), w ramach którego wspierane będą inwestycje obejmujące zwiększanie dostępu do sieci szerokopasmowych, rozwój produktów i usług opartych na technologiach informacyjno-komunikacyjnych (ICT) oraz wzrost ich zastosowania w usługach, np. e-administracja, e-zdrowie.

Największe możliwości

Zgodnie z danymi opublikowanymi w październiku tego roku przez GUS, nakłady wewnętrzne na badania i prace rozwojowe (GERD) w Polsce w 2012 r. wyniosły 14,4 mld zł, co stanowi wzrost o ponad 23% w stosunku do poprzedniego okresu. Warto podkreślić, iż pomimo tego przyrostu wydatki na B+R stanowiły w ubiegłym roku zaledwie 0,9% PKB, przy czym udział w nich przedsiębiorstw wynosił 37%. Do osiągnięcia wartości 1,7% PKB założonej dla Polski w unijnej strategii „Europa 2020”, jak również zrównoważonej proporcji finansowania B+R ze środków publicznych i prywatnych, jest jeszcze daleka droga.

Sytuację zmienić może oferujący najszersze możliwości finansowania działalności innowacyjnej Program Operacyjny Inteligentny Rozwój (PO IR), stanowiący kontynuację Programu Innowacyjna Gospodarka (PO IG). Jego hasłem przewodnim jest wsparcie rozwoju innowacji od pomysłu do rynku. Dlatego dofinansowanie będzie można uzyskać na realizację całego procesu tworzenia innowacji: od powstawania koncepcji i wykonania prac B+R, poprzez przygotowanie prototypu aż po komercjalizację.

Realizację głównego celu PO IR, jakim jest zwiększenie innowacyjności i konkurencyjności polskiej gospodarki, wyrażające się głównie wzrostem nakładów prywatnych na B+R, zapewnić mają działania związane z podniesieniem jakości badań i pozycji krajowych jednostek naukowych w ramach Europejskiej Przestrzeni Badawczej oraz wzmacnianiem powiązań między nauką i biznesem. Dlatego ważną zmianą będzie dofinansowywanie projektów realizowanych w obszarach inteligentnych specjalizacji, czyli w wybranych dziedzinach nauki i gospodarki, stanowiących potencjał rozwojowy kraju i regionów. Obecnie trwają uzgodnienia międzyresortowe i konsultacje społeczne dotyczące przyjętego przez Ministerstwo Gospodarki projektu dokumentu „Krajowa strategia inteligentnej specjalizacji” (9 października 2013 r.). Zgodnie z jego założeniami zidentyfikowanie inteligentnych specjalizacji pozwolić ma na efektywne finansowanie działań, które zapewnią osiągnięcie rzeczywistych efektów gospodarczych, a w konsekwencji trwałą przewagę konkurencyjną.

Nadal, mimo wcześniejszych zapowiedzi, podstawową formą finansowania prac na wczesnym etapie rozwoju pozostaną dotacje. W późniejszych etapach związanych z komercjalizacją, gdzie poziom ryzyka rynkowego jest stosunkowo mniejszy, zwiększy się udział innych form wsparcia. W projektach B+R stymulowana będzie kooperacja sektora nauki i biznesu, ukierunkowana na potrzeby gospodarki. Ponadto, dążyć się będzie do profesjonalizacji i konsolidacji proinnowacyjnych usług, świadczonych przez instytucje otoczenia biznesu. Głównymi odbiorcami wsparcia będą przedsiębiorstwa (zwłaszcza MŚP), jednostki naukowe, instytucje otoczenia biznesu oraz organizacje zrzeszające te podmioty. Ta grupa docelowa będzie mogła również stać się beneficjentem pomocy w przypadku działań o charakterze systemowym za pośrednictwem jednostek administracji publicznej.

Program ma dysponować budżetem w wysokości ok. 8,8 mld euro (wliczając wkład z krajowych środków publicznych). Środki rozdzielono na pięć osi priorytetowych. I tak, w ramach I priorytetu „Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowo-przemysłowe” przedstawiciele biznesu oraz konsorcja będą mogły uzyskać dofinansowanie projektów badawczo-rozwojowych zarówno na etapie badań podstawowych, stosowanych i przemysłowych, jak i prac rozwojowych oraz wdrożeniowych. Ponadto beneficjentami w ramach osi z alokacją środków o wartości równej prawie połowie budżetu całego programu będą mogły być podmioty realizujące projekty aplikacyjne (analogiczne do obecnego poddziałania 1.3.1 PO IG), programy sektorowe oraz programy wspierające regionalne inteligentne specjalizacje, zainicjowane przez przedsiębiorstwa.

Celem II priorytetu „Wsparcie innowacji w przedsiębiorstwach” jest zwiększenie nakładów przedsiębiorstw na działalność innowacyjną oraz rozwój rynku kapitału podwyższonego ryzyka w Polsce. Przeznaczona na tego typu działania kwota ponad 1,8 mld euro ma pozwolić na wypełnienie luki w finansowaniu rozwoju innowacji pomiędzy fazą badawczą a momentem wejścia produktu na rynek. Do dyspozycji beneficjentów będą znane już instrumenty, takie jak kredyt technologiczny czy fundusz gwarancyjny. Wsparcie na swoją działalność otrzymają również fundusze typu Venture Capital, sieci aniołów biznesu oraz inkubatory technologiczne.

Zaplecze infrastrukturalne umożliwiające prowadzenie działalności innowacyjnej przez przedsiębiorstwa oraz intensyfikację współpracy przedsiębiorców z jednostkami naukowymi i instytucjami otoczenia biznesu ma zapewnić III oś priorytetowa „Wsparcie otoczenia i potencjału innowacyjnych przedsiębiorstw”. Dofinansowanie obejmie m.in. ochronę własności przemysłowej przedsiębiorstw, bony na innowacje, internacjonalizację działalności gospodarczej, przygotowanie polskich podmiotów do udziału w programach międzynarodowych (m.in. Horyzont 2020) oraz tworzenie laboratoriów i działów B+R w firmach.

Nie zapomniano również o jednostkach naukowych, którym dedykowano IV priorytet „Zwiększenie potencjału naukowo-badawczego”. W latach 2007-2013 na wsparcie infrastruktury badawczej przeznaczono ogromne środki, dlatego w przyszłej perspektywie pomoc skoncentrowana będzie głównie na projektach badawczych prowadzonych przez jednostki naukowe (z możliwym udziałem przedsiębiorstw) tak, aby wykorzystać powstałą infrastrukturę. Wspierany będzie także rozwój kadr B+R oraz proces tworzenia w Polsce – we współpracy z uznanymi zagranicznymi ośrodkami naukowymi – Międzynarodowych Agend Badawczych.

Możliwy wzrost

Zapewne co najmniej do końca roku trwać będą konsultacje i przygotowania ostatecznych wersji programów. Jeśli chcemy zwiększyć konkurencyjność naszej gospodarki na arenie międzynarodowej, musimy skutecznie dofinansowywać innowacyjne pomysły z dużym potencjałem wdrożeniowym, a nie jak czasami dotąd bywało – pomysły na „innowacyjne” przygotowanie wniosków projektowych. Miejmy nadzieję, że zdobyte doświadczenia przełożą się na dalszy wzrost wydatków na B+R, ponoszonych zwłaszcza przez sektor prywatny.