Nawigacja

Ochrona praw własności przemysłowej w Polsce

 

Własność przemysłowa obejmuje te obszary własności intelektualnej, których dotyczy ustawa Prawo własności przemysłowej. W prawie polskim określono sześć rodzajów własności przemysłowej: wynalazek, wzór użytkowy, wzór przemysłowy, znak towarowy, topografia układu scalonego i oznaczenie geograficzne. Przedmioty własności intelektualnej, których nie można zaliczyć do żadnego z tych rodzajów, nie podlegają ochronie prawnej na gruncie wspomnianej ustawy. Utwory, programy komputerowe, dzieła sztuki są chronione poprzez prawo autorskie, do baz danych stosują się przepisy ustaw o ochronie baz danych i ochronie danych osobowych, a do know-how  - regulacje zawarte w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Odmiany roślin podlegają ochronie na mocy ustawy o ochronie prawnej odmian roślin, natomiast ochrona ras zwierząt czy metod biznesowych nie jest kompleksowo uregulowana.
Prawo wyłączne
W Polsce sprawami praw wyłącznych dotyczących własności przemysłowej zajmuje się Urząd Patentowy RP (UPRP), natomiast sprawy związane z rozstrzyganiem sporów wynikłych z naruszeń praw wyłącznych rozstrzygają sądy powszechne. UPRP rozpatruje wnioski o udzielenie praw wyłącznych i w zależności od wyniku postępowania udziela lub odmawia udzielenia takiego  prawa, prowadzi rejestry udzielonych praw oraz rozstrzyga sprawy o unieważnienie prawa wyłącznego lub udzielenie licencji przymusowej  Przez uzyskanie patentu (na wynalazek), prawa ochronnego (na wzór użytkowy, znak towarowy), albo prawa z rejestracji (na wzór przemysłowy, topografię układu scalonego) nabywa się prawo do wyłącznego korzystania z przedmiotu ochrony w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo z rejestracji oznaczenia geograficznego przynależy się podmiotowi zbiorowemu (organizacji) i może z niego korzystać wiele osób, a zatem to prawo jest wyłączne dla tej organizacji, ale nie jest wyłączne dla poszczególnych jej członków. Prawo wyłączne udzielone przez UPRP obowiązuje na terytorium Polski przez okres zależny od rodzaju własności przemysłowej, liczony od daty zgłoszenia.
Wynalazek
Patent na wynalazek można uzyskać, jeżeli ten wynalazek należy do techniki i nie jest wyłączony z patentowania, jest nowy, ma poziom wynalazczy i nadaje się do przemysłowego stosowania. Poza tym musi być ujawniony na tyle, żeby znawca z dziedziny wynalazku mógł go odtworzyć bez dodatkowej, własnej pracy wynalazczej. Nie każdy wynalazek może być opatentowany. Wspomniane wyżej programy komputerowe, metody biznesowe, a również odkrycia, teorie, metody matematyczne, plany organizacyjne, gry nie są uważane za wynalazki, chociaż mogą być innowacyjne. Wyłączone z patentowania są sposoby leczenia i sposoby diagnostyczne zawierające nietechniczny element (np. wnioskowanie o stanie zdrowia pacjenta), a także odmiany roślin i rasy zwierząt oraz wynalazki stojące w konflikcie z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami. Szczególnie precyzyjnie uregulowane są wynalazki biotechnologiczne. Za wynalazek nie uważa się ciała ludzkiego ani jego części, nie udziela się patentów na sposoby klonowania ludzi, modyfikacji tożsamości genetycznej linii zarodkowej człowieka, stosowanie embrionów ludzkich do celów przemysłowych lub handlowych itp. Udzielenie albo odmowa udzielenia patentu poprzedzone jest postępowaniem, w którym osoba zgłaszająca wynalazek do opatentowania może wyjaśnić wątpliwości eksperta UPRP i odpowiedzieć na jego zarzuty. Patent na wynalazek trwa 20 lat od daty zgłoszenia, o ile uprawniony do patentu wnosi coroczne opłaty za utrzymanie patentu w mocy.
Wzór użytkowy
Podobnie jak wynalazek, wzór użytkowy jest nowym rozwiązaniem pewnego problemu technicznego, ale dotyczącym konkretnie kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu, który musi mieć trwałą postać. Ten przedmiot musi być użyteczny, czyli być praktycznie przydatny przy wytwarzaniu lub korzystaniu z wyrobów. Na wzór użytkowy udzielane jest prawo ochronne, poprzedzone badaniem przez eksperta UPRP czy zastrzegany wzór rzeczywiście spełnia wszystkie powyższe kryteria. Postępowanie w sprawie wzoru użytkowego jest bardzo podobne do postępowania w sprawie wynalazku, ale w jego trakcie ekspert UPRP nie bada poziomu wynalazczego wzoru. Maksymalny okres ochrony wzoru użytkowego wynosi 10 lat.
Wzór przemysłowy
Jeżeli innowacja dotyczy strony estetycznej wytworu wytwarzanego w sposób przemysłowy, zapewniający powtarzalność cech wizualnych, to może być ona chroniona jako wzór przemysłowy. Innowacyjna postać wytworu lub jego części musi być nowa i mieć indywidualny charakter, czyli sprawiać w ogólności wrażenie niepowtarzalne, inne niż dotychczas istniejące przedmioty. Cechy wizualne wzoru przemysłowego mogą być nadawane przez linie, kontury, kształty, kolorystykę, strukturę, ornamentację, materiał itd. Przedmiot chroniony jako wzór przemysłowy nie musi rozwiązywać żadnego problemu technicznego, nie wymaga się od niego przydatności, użyteczności. Może nim być dzianina o ściśle określonym wzorze, opakowanie, krój pisma typograficznego, dzbanek do kawy, ale również zupełnie bezużyteczny imbryk z dzióbkiem zawiązanym na pętelkę. Na wzór przemysłowy udzielane jest prawo z rejestracji, które obowiązuje do 25 lat od daty zgłoszenia wzoru przemysłowego.
Znak towarowy
Oznaczenie graficzne nadające się do odróżnienia towarów (w tym usług) jednego przedsiębiorcy od towarów innego przedsiębiorcy jest nazywane znakiem towarowym. Pośrednio znaki towarowe mogą też odróżniać od siebie przedsiębiorców, jeżeli istnieje jednoznaczny związek pomiędzy towarem i przedsiębiorstwem. Jednak często jedno przedsiębiorstwo posługuje się wieloma znakami towarowymi (np. producent napojów może mieć ich wiele w swojej ofercie), a jednym znakiem towarowym może się posługiwać wielu przedsiębiorców (np. produkujących ten sam towar na podstawie licencji). Ponadto produkcja towarów wraz ze znakami towarowymi może być przenoszona z jednego przedsiębiorstwa do innego (np. poprzez zbycie, podział, fuzję przedsiębiorstw). Podstawową funkcją znaku towarowego jest zatem skojarzenie z towarem, a nie z przedsiębiorstwem. Znakiem towarowym może być wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma przestrzenna, sygnał dźwiękowy, melodia, a nawet animacja, albo dowolne połączenia tych elementów. Nie jest udzielana ochrona na znaki sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami, mogące wprowadzać odbiorców w błąd i których używanie narusza prawa osobiste lub majątkowe osób trzecich. Znak towarowy może zgłosić do ochrony jeden przedsiębiorca lub wielu przedsiębiorców. Może też zgłosić organizacja reprezentująca interesy przedsiębiorców (wspólny znak towarowy, którym mogą posługiwać się ta organizacja i zrzeszone w niej podmioty). Jeżeli organizacja sama nie używa znaku, ale ustaliła regulamin jego używania przez zrzeszonych przedsiębiorców i kontroluje jego stosowanie, to taki znak towarowy nazywa się wspólnym znakiem towarowym gwarancyjnym. Prawo ochronne na znak towarowy trwa 10 lat i może być przedłużane na kolejne okresy dziesięcioletnie.
Topografia układu scalonego
Projektowanie układów scalonych polega na przestrzennym rozplanowaniu elementów wchodzących w skład układu scalonego, jedno- lub wielowarstwowego, wraz z połączeniami elektrycznymi. Otrzymana topografia układu scalonego, jeżeli jest oryginalna, może być chroniona przez 10 lat prawem z jej rejestracji w UPRP.
Oznaczenie geograficzne
Wszystkie wymienione dotychczas rodzaje własności przemysłowej miały jedną wspólną cechę: musiały być nowe, żeby uzyskać ochronę prawną. Oznaczenie geograficzne przeciwnie - chroni tradycyjny sposób wytwarzania wyrobów przemysłowych. Ustawie Prawo własności przemysłowej nie podlegają produkty rolne, środki spożywcze i napoje spirytusowe, których ochrona poprzez oznaczenie geograficzne jest zapewniana na mocy innych aktów prawnych. Wytwór przemysłowy może być chroniony oznaczeniem geograficznym, jeżeli określona jakość, dobra opinia konsumentów o tym towarze lub inne jego cechy są przypisywane przede wszystkim związkowi z terenem (miejscowością, regionem, krajem), na którym jest wytwarzany. Oznaczenie geograficzne ma charakter słowny, odnoszący się do tego terenu. Oznaczenie geograficzne nie jest udzielane pojedynczej osobie fizycznej, ale grupie przedsiębiorców lub ich organizacji, zrzeszającej producentów z danego terenu. Na oznaczenie geograficzne jest udzielane bezterminowe prawo z rejestracji.