Nawigacja

Międzynarodowe ścieżki ochrony patentowej

 

Patenty obowiązują na terenie poszczególnych państw, co oznacza, że obszar terytorialny ochrony patentowej pokrywa się z granicami administracyjnymi państwa, w którym patent jest w mocy. Patent udzielony przez Urząd Patentowy RP (UPRP) obowiązuje w Polsce. Jeżeli osoba (prawna albo fizyczna) uprawniona do polskiego patentu nie opatentowała wynalazku w innych krajach, to ochrona patentowa kończy się na granicy państwa polskiego. Poza Polską każdy może korzystać z tego wynalazku, nie może tylko bez zgody uprawnionego wytwarzać, używać, oferować, wprowadzać do obrotu na obszarze Polski i importować towarów wyprodukowanych według patentu lub z wykorzystaniem chronionego patentem sposobu, ani świadczyć w Polsce usług z wykorzystaniem sposobu objętego patentem.
Procedura krajowa
W celu uzyskania patentu na wynalazek w Polsce, należy złożyć w UPRP wniosek o udzielenie patentu wraz z opisem wynalazku, zastrzeżeniami patentowymi, rysunkami jeśli są potrzebne do zilustrowania wynalazku, skrótem do opublikowania w ogłoszeniu zamieszczanym w Biuletynie Urzędu Patentowego (BUP) oraz innymi dokumentami wymaganymi w danym przypadku (np. pełnomocnictwo, oświadczenie o prawie do patentu, umowa pomiędzy zgłaszającym i twórcami, umowa o udziałach w wynalazku pomiędzy współzgłaszającymi itp.). Po wpływie opłaty za zgłoszenie na konto UPRP ekspert Urzędu bada stan techniki związanej z wynalazkiem, a sprawozdanie z tego badania zostaje wysłane do zgłaszającego. Do czasu ogłoszenia w BUP, co następuje niezwłocznie po upływie 18 miesięcy od daty zgłoszenia, o ile zgłaszający nie zadeklaruje skrócenia tego okresu, zgłoszenie pozostaje poufne – niedostępne dla osób trzecich bez pisemnej zgody zgłaszającego. Po publikacji w BUP, równoznacznej z podaniem do wiadomości powszechnej na czym polega wynalazek, następuje faza badania merytorycznego wynalazku, w której zgłaszający może wyjaśnić wątpliwości i zarzuty stawiane przez eksperta. Badanie kończy się wydaniem decyzji o udzieleniu lub odmowie udzielenia patentu. Podobne procedury obowiązują w innych krajach. Każdy może złożyć wniosek o udzielenie patentu w innym kraju – bezpośrednio w urzędzie patentowym lub analogicznym urzędzie zajmującym się własnością intelektualną w tym kraju. Postępowanie z wniosku osoby zagranicznej odbywa się poprzez pełnomocnika – rzecznika patentowego uprawnionego do reprezentowania zgłaszających w danym kraju. Osoby mieszkające poza Polską, nawet jeżeli są narodowości polskiej, muszą być reprezentowane przed UPRP przez polskiego rzecznika patentowego. To samo dotyczy firm mających siedzibę w innym kraju. Postępowanie o udzielenie patentu zawsze jest prowadzone w języku urzędowym danego kraju i między innymi dlatego osoby zagraniczne muszą korzystać z pośrednictwa rzecznika patentowego. Dokumentacja zgłoszeniowa oczywiście musi być napisana w języku tego kraju. Znaczącym składnikiem kosztów procedury przed urzędami zagranicznymi są koszty reprezentacji przez rzecznika patentowego i tłumaczeń. W procedurze krajowej można skorzystać z tzw. pierwszeństwa, to znaczy z powołania się na dokonane nie wcześniej nić przed upływem 12 miesięcy zgłoszenie patentowe w innym kraju.
Zgłoszenie międzynarodowe
Jeżeli interes ekonomiczny uzasadnia ochronę prawną wynalazku w innych krajach poza Polską, można złożyć zgłoszenie międzynarodowe, które rozpoczyna procedury udzielenia patentów we wskazanych państwach-sygnatariuszach Układu o Współpracy Patentowej (Patent Cooperation Treaty – PCT). Do układu PCT przystąpiły prawie wszystkie państwa, których istnienie zostało uznane przez społeczność międzynarodową (do PCT nie należy np. Tajwan). Specjalny formularz zgłoszeniowy wraz z wymaganą dokumentacją wynalazku (opis, zastrzeżenia, rysunki, skrót i inne) składa się w UPRP, który przekazuje je do Międzynarodowej Organizacji Własności Intelektualnej (World Intellectual Property Organization – WIPO) z siedzibą w Genewie. WIPO publikuje zgłoszenie w swoim dzienniku urzędowym i rozsyła kopie dokumentacji do urzędów krajowych, zgodnie z wyborem dokonanym przez zgłaszającego. Następnie poszczególne urzędy krajowe prowadzą odrębne postępowania, zgodnie z krajowym prawodawstwem i udzielają lub odmawiają udzielenia patentu. Może więc zdarzyć się, a jest to dość częste, że pomimo bardzo podobnych zasad procedowania, zgłaszający uzyska patent na wynalazek w jednym państwie, a w innym – nie. Podstawową zaletą zgłaszania wynalazku do ochrony w trybie międzynarodowym jest przyjęcie przez wszystkie wybrane przez zgłaszającego państwa jednakowej daty zgłoszenia wynalazku, co zapobiega podważeniu nowości wynalazku przez jego wcześniejsze zgłoszenie w jednym z państw. Poza tym zgłoszenie międzynarodowe można złożyć w ciągu roku (co do dnia!) od daty pierwszego zgłoszenia w jednym z urzędów patentowych. Na przykład polski zgłaszający może najpierw złożyć wniosek o udzielenie patentu w UPRP, a potem ma rok czasu na przeanalizowanie, w których państwach świata warto ubiegać się o ochronę patentową. W takim przypadku, składając zgłoszenie międzynarodowe, powinien powołać się na wcześniejsze zgłoszenie w polskim urzędzie patentowym i do wniosku międzynarodowego dołączyć tzw. dowód pierwszeństwa, potwierdzający fakt złożenia wniosku o patent na wynalazek. Międzynarodowa procedura zgłoszenia wynalazku inicjuje dalsze procedury krajowe, w których wyniku zgłaszający może stać się uprawniony do tzw. wiązki patentów, obowiązujących w wybranych państwach. Wbrew powszechnemu mniemaniu, nie istnieje „patent międzynarodowy” – procedura PCT umożliwia uzyskanie wielu patentów krajowych i regionalnych na wynalazek.
Patent europejski
Prawie wszystkie państwa europejskie przystąpiły do Konwencji o Patencie Europejskim (European Patent Convention – EPC), która w 2013 roku będzie świętować swoje czterdziestolecie. Konwencję EPC podpisało 38 państw europejskich; dla porównania, do Unii Europejskiej należy 27 państw (stan na początek 2013 r.). Na mocy EPC został powołany – jako ciało wykonawcze – Europejski Urząd Patentowy (European Patent Office – EPO) z siedzibą w Monachium, Hadze, Berlinie i Wiedniu. EPO udziela patentów europejskich, które obowiązują w państwach-sygnatariuszach EPC, wybranych przez zgłaszającego po ich walidacji w tych państwach. EPO jest jednocześnie urzędem regionalnym w procedurze PCT, który zgłaszający może wskazać na równi z innymi krajami europejskimi, lub zamiast wszystkich państw-sygnatariuszy EPC. Procedura o udzielenie patentu europejskiego jest podobna do procedury krajowej, z tym że po uzyskaniu patentu europejskiego należy przeprowadzić procedurę walidacji w krajowych urzędach patentowych. Patent europejski daje w danym państwie taki sam zakres praw jak patent krajowy. O ile niektóre urzędy krajowe, np. UPRP, oprócz patentów na wynalazki udzielają również praw ochronnych na wzory użytkowe, to EPO udziela wyłącznie patenty europejskie. Procedura przed EPO może się toczyć w jednym z trzech języków urzędowych EPO: angielskim, niemieckim lub francuskim. EPO nie wymaga, żeby zgłaszający był reprezentowany przez rzecznika patentowego.
Patent jednolity
Wkrótce zacznie obowiązywać w Unii Europejskiej (UE) „patent europejski o jednolitym skutku” w państwach członkowskich UE, zwany w skrócie patentem jednolitym. Do wzmocnionej współpracy wiodącej do utworzenia patentu jednolitego przystąpiło 25 państw-członków UE (bez Hiszpanii i Włoch). Patent jednolity po jego udzieleniu będzie automatycznie obowiązywał we wszystkich 25 państwach, bez procedury walidacji w poszczególnych krajach. Udzielanie patentów jednolitych będzie w gestii EPO, jednakże patenty jednolite nie zastąpią ani patentów krajowych, ani patentów europejskich. Zgłaszający będzie miał zatem możliwość wyboru ścieżki ochrony patentowej. Obecnie trwają prace nad wdrożeniem patentu jednolitego. Koszty związane z patentem jednolitym powinny być mniejsze od kosztów związanych z patentem europejskim, ponieważ nie będzie konieczne tłumaczenie dokumentacji na języki urzędowe w poszczególnych państwach ani korzystanie z usług działających w nich rzeczników patentowych. Trzeba jednak podkreślić, że zakres terytorialny patentu jednolitego będzie mniejszy o terytoria 13 państw w porównaniu z patentem europejskim.