Nawigacja

Internetowe narzędzie współpracy nauki z biznesem

Szeroko komentowana również na łamach biuletynu „Własność Intelektualna” nowelizacja ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym weszła w życie 1 października 2014 r. Wraz z nią pojawiły się nowe możliwości organizacji działalności związanej z komercyjnym wykorzystaniem wyników prac badawczych i wiedzy powstałej na uczelniach.

 

Zarówno tzw. uwłaszczenie naukowców, jak i wyraźny nacisk położony na większe wykorzystanie do celów komercyjnych aparatury badawczej uczelni, pozwala sądzić, iż proces rozwoju polskiej innowacyjności nabierze znacznego przyspieszenia. Wdrożenie założeń ustawy nastręczać będzie z pewnością pewnych problemów. Największym z nich wydaje się obecnie przełożenie zapisów ustawy na praktykę funkcjonowania poszczególnych wydziałów uczelni oraz samych pracowników naukowych. Tym bardziej, że kolejna perspektywa finansowa UE najwyraźniej kłaść będzie szczególny nacisk na projekty z pogranicza nauki i biznesu, a rola pracowników nauki jako inicjatorów wdrażania innowacji znacząco wzrośnie.

Zmiana w postrzeganiu roli nauki

Okres programowania 2007-2013 w dużym stopniu pozwolił na przeprowadzenie szerokiej akcji informacyjnej i szkoleniowej w zakresie funkcjonowania rynku innowacji i sposobu komercjalizacji wiedzy. W licznych szkoleniach i wyjazdach stażowych brali udział zarówno przedsiębiorcy, jak i naukowcy. Przeprowadzano je często w zagranicznych ośrodkach naukowych, które mają spore doświadczenie w tej dziedzinie, co pozwoliło na zmianę podejścia do komercyjnego wykorzystania wyników prac badawczych obu tych środowisk. Tego typu projekty realizowały uczelnie oraz różnego rodzaju instytucje okołobiznesowe.

Obecnie oprócz środków europejskich także krajowe instytucje odpowiedzialne za dotowanie sektora nauki znacząco poszerzają swoją ofertę finansowania prac badawczych przeznaczonych do komercjalizacji. Przykładowo, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR) oferuje kilkanaście linii budżetowych nakierowanych na rozwój innowacyjności. Mogą z nich korzystać przedsiębiorcy zainteresowani rozwojem swojej działalności w oparciu o wykorzystanie efektów badań naukowych. Z kolei Narodowe Centrum Nauki (NCN) adresuje swoje wsparcie bezpośrednio do naukowców i zespołów naukowych.

W ślad za zmianą sposobu myślenia o użytecznej roli nauki podążają również zmiany prawa. Kolejnym krokiem, który właśnie mamy szansę obserwować, są zmiany administracyjne na uczelniach. Większość wdrożyła już regulaminy wynalazczości, prowadzi bazy wynalazków, wyodrębniła w swoich strukturach jednostki odpowiedzialne za realizację zadań związanych z pośrednictwem w realizacji badań dla sfery przemysłu (np. w postaci spółki celowej lub międzywydziałowego centrum transferu technologii). To właśnie te jednostki w dużym stopniu odpowiedzialne będą za wypracowanie nowego modelu współpracy na linii pracownik naukowy – uczelnia – przedsiębiorstwo, zgodnego z założeniami znowelizowanej ustawy. Z rozmów z pracownikami centrów transferu technologii wynika, iż proces ten nie jest łatwy i wymaga zarówno przełamania barier mentalnych, jak również wypracowania szeregu narzędzi i procedur niezbędnych do prawidłowej identyfikacji pomysłów pod kątem praktycznego wykorzystania ich dla celów komercyjnych, wyceny i sposobu wprowadzenia na rynek.

Nowe narzędzie

Z myślą o tych potrzebach powstał portal internetowy sciencenetwork.eu, opracowany w ramach innowacyjnego projektu „PI-PWP: Zachodniopomorska Platforma Transferu Technologii”, finansowanego w ramach poddziałania 8.1.2 „Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych w regionie” Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Portal adresowany jest przede wszystkim do pracowników biur transferu technologii oraz naukowców zainteresowanych tematyką komercjalizacji. Na stronie umieszczono podstawowe informacje o rodzajach własności intelektualnej, specyfice jej ochrony oraz zasady wyceny i odpłatnego wprowadzania na rynek wyników badań. Dodatkowo znaleźć tu można wybrane wyniki analizy orzecznictwa sądów oraz innych organów administracji publicznej dotyczących zagadnień transferu technologii.

Kluczowym elementem portalu jest jednak zestaw narzędzi, mających w założeniu stanowić bezpośrednią pomoc w zarządzaniu innowacjami, które posiadają tzw. potencjał komercjalizacyjny. Narzędzia te to:

·         generator umów transferu technologii

·         generator regulaminów wynalazczości

·         kalkulator wyceny technologii

·         serwis ofert i zapytań technologicznych

·         baza aparatury badawczej oraz zespołów badawczych (w przygotowaniu).

 

Intencją twórców portalu było dostarczenie w miarę uniwersalnych narzędzi, stanowiących wsparcie dla szerokiego grona odbiorców. Nie są to jednak gotowe rozwiązania w postaci np. formularza umowy, który można wydrukować. Trudno też spodziewać się tzw. gotowców w tak skomplikowanej i różnorodnej materii, jaką jest rynek innowacji. Autorom zależało raczej na zwróceniu uwagi na te detale, które są istotne przy tworzeniu podstawowych dokumentów. I tak, np. generator regulaminów wynalazczości ma dostarczać wskazówek dotyczących najważniejszych elementów w regulaminie typowym dla uczelni lub przedsiębiorstwa. Tego typu dokumenty wymagają oczywiście szczegółowych konsultacji prawnych wewnątrz organizacji, która będzie go wdrażać. Zaproponowany schemat dostarcza jednak naukowcom tematów do dyskusji i podnosi pozycję przetargową w negocjacjach.

Kolejnym ważnym zagadnieniem w procesie transferu technologii jest wycena. Należy przy tym zaznaczyć, iż precyzyjna kalkulacja w przypadku własności intelektualnej jest procesem wymagającym olbrzymiej wiedzy i doświadczenia. Narzędzie umieszczone na portalu sciencenetwork.eu ma zupełnie inne zadanie. Istniejący schemat pozwala na poznanie podstawowych metod wyceny i ocenę, jak szczegóły związane z transferem technologii wpływają na ostateczną wartość sprzedaży czy licencji. Niebawem w tej zakładce pojawią się kolejne funkcje. Będzie to m.in. możliwość dodawania faktycznych wartości sprzedanych lub wylicencjonowanych technologii, co pozwoli na uzyskanie statystyk w postaci średnich wartości z umów sprzedaży lub licencji w podziale na poszczególne branże. Równolegle pojawi się też arkusz kalkulacyjny, dzięki któremu po wprowadzeniu wszystkich wymaganych danych będzie możliwe uzyskanie wstępnych danych dotyczących spodziewanej rentowności inwestycji w badaniach naukowych. Wszystkie te narzędzia umożliwią lepszą orientację w procesie komercjalizacji, jak również dostarczą argumentów i wiedzy do rozmów z inwestorami, władzami uczelni itp.

Baza ofert technologicznych ma w założeniu zawierać jedynie aktualne propozycje, które podzielono na poszczególne branże. Stąd wymagana jest jej aktualizacja raz na pół roku. W innym wypadku oferta ulega automatycznemu usunięciu. Baza ofert poszerzana będzie stopniowo o bazę aparatury badawczej oraz bazę istniejących zespołów naukowych ze szczególnym naciskiem na grupy interdyscyplinarne, charakteryzujące się umiejętnością elastycznego działania.

Większość polskich uczelni posiada imponującą bazę aparatury badawczej, która służy do realizacji badań podstawowych. Ciągle jednak w zbyt małym stopniu wykorzystywana jest do działalności komercyjnej. Przeszkodą są ograniczenia mentalne i prawne. Sporym problemem jest finansowanie zakupu ze środków publicznych, a w szczególności ze środków Unii Europejskiej. Brak też odpowiednich procedur wynajmu, zapewnienia fachowej obsługi czy odpowiedzialności materialnej za ewentualne uszkodzenia. Przede wszystkim jednak brak jest informacji o możliwościach wykorzystania sprzętu. Opracowywana na portalu sciencenetwork.eu baza jest sposobem zaradzenia tym właśnie problemom. Będą w niej umieszczane informacje jedynie o uczelnianym sprzęcie, dla którego istnieją odpowiednie procedury odpłatnego wynajmu.

Podstawowym założeniem portalu jest prostota obsługi i użytkowania. Liczne podpowiedzi i komentarze pozwalają na uzyskanie niezbędnej wiedzy nawet niedoświadczonym w tej tematyce osobom. Autorzy zakładają stopniową rozbudowę i aktualizację narzędzi. Jednocześnie sukcesywnie zwiększana jest liczba wpisów do baz danych. Dostęp do wszystkich funkcji portalu jest bezpłatny, od użytkownika wymaga jedynie zalogowania.