Nawigacja

Gdzie transferować

Przedmiotem transferu technologii jest własność przemysłowa. Dlatego większość jednostek wspierających ten proces ma w swojej ofercie usługi związane z zarządzaniem oraz ochroną własności intelektualnej.

 

W Polsce powstaje coraz więcej możliwości współpracy pomiędzy różnymi instytucjami i podmiotami gospodarczymi w zakresie transferu technologii. Przybiera on formę instytucjonalną, co dotyczy centrów transferu i parków technologicznych, którym zleca się m.in. badania technologii, opracowanie analiz rynku lub przeszkolenie personelu przedsiębiorstwa. Dodatkowo można również wyodrębnić inicjatywy prowadzące do powstania klastrów i platform technologicznych, w których najliczniejszą grupę stanowią przedsiębiorcy. Nie są to oczywiście wszystkie możliwości wsparcia dyfuzji wiedzy, lecz są najczęściej spotykane i praktykowane. Warunek jest jeden: przedsiębiorstwo musi być zainteresowane wdrożeniem nowoczesnej technologii. Poniżej znajduje się krótki opis tych instytucji z uwzględnieniem ich specyfiki oraz oddziaływania na proces transferu wiedzy.

Centra transferu technologii

W procesie transferu technologii kluczową rolę odgrywają tzw. jednostki pośredniczące. Podstawowymi jednostkami kojarzącymi innowacyjnych przedsiębiorców z sektorem nauki są centra transferu technologii (CTT). Do zadań centrów należy m.in. komercjalizacja wyników badań naukowych oraz identyfikowanie innowacyjnych potrzeb podmiotów gospodarczych (tzw. audyt technologiczny). Dla innowacyjnego przedsiębiorcy CTT to miejsce, w którym może on uzyskać informację na temat dostępnych technologii oraz wsparcie w zakresie badań zamawianych.

Chociaż centra transferu technologii zaczęły powstawać już pod koniec lat 60. XX wieku (głównie przy amerykańskich i brytyjskich uczelniach), to w naszym kraju mają one krótką historię. Pierwsza tego typu jednostka powstała w 1995 r. Według danych Stowarzyszenia Organizatorów Ośrodków Innowacji i Przedsiębiorczości w Polsce (SOOIPP 2010), obecnie w Polsce działa 90 centrów transferu technologii. Najwięcej w Warszawie, Poznaniu (po 9) i Krakowie (8).
Jednostki te mają trzy formy organizacyjne:

• Ośrodki uczelnianie (działające przy szkołach wyższych oraz instytutach naukowych)

• Ośrodki NGO (organizacje pozarządowe, takie jak fundacje i stowarzyszenia, tzw. trzeci sektor)

• Ośrodki komercyjne (najczęściej funkcjonują jako spółki).

Pierwsze centra powstawały przy uczelniach. Ich ograniczeniem jest zawężony portfel technologii, tworzony w oparciu o wyniki badań instytucji, przy której dane centrum działa. Bardziej elastycznymi jednostkami są organizacje z tzw. trzeciego sektora, które coraz efektywniej spełniają zadania centrów transferu technologii.

Podstawową grupą klientów centrów transferu technologii są właściciele i menedżerowie MSP – w 2009 r. stanowili 31% wszystkich klientów (dane
SOOIPP 2010). Do podstawowych usług oferowanych przedsiębiorcom można zaliczyć: wsparcie szkoleniowo-doradcze, ułatwianie współpracy z sektorem naukowym (tj. pomoc w kontaktach oraz transferze technologii), a także wsparcie z zakresu prowadzenia wspólnych przedsięwzięć badawczych ze środowiskiem naukowym i pozyskiwania na nie dotacji. Tak więc centra transferu technologii są odpowiednimi miejscami zarówno dla przedsiębiorców poszukujących już gotowych innowacyjnych rozwiązań, jak i dla przedsiębiorców planujących zlecenie badań lub realizację projektu badawczego.

Parki technologiczne

Jeszcze szersze wsparcie w postaci
infrastruktury naukowej oraz nieruchomości oferują parki technologiczne. Parki technologiczne są to najczęściej instytucje powołane do pełnienia funkcji łącznika jednostek badawczo-rozwojowych i przedsiębiorstw w celu komercjalizacji wyników badań naukowych. Specyfiką działania parków, oprócz niezbędnej
infrastruktury, jest zapewnienie dialogu pomiędzy przedsiębiorstwami, ośrodkami
badawczymi a władzami lokalnymi prowadzące do stymulowania transferu technologii.

W praktyce parki technologiczne cechuje duże zróżnicowanie oraz szeroka oferta usług. Parki nastawiają się głównie na wsparcie młodych firm, nie zapominając jednak o już rozwiniętych, szczególnie tych z sektora MSP. Do podstawowych usług oferowanych przedsiębiorcom należy udostępnianie infrastruktury badawczej i powierzchni użytkowej oraz usługi doradcze. Parki, podobnie jak centra transferu technologii, ułatwiają także kontakty ze środowiskiem naukowym, więc z powodzeniem z ich usług mogą korzystać przedsiębiorcy zarówno prowadzący badania (infrastruktura), jak i poszukujący innowacji (doradztwo).

W Polsce funkcjonują 24 parki technologiczne (SOOIPP 2010). W praktyce można odnaleźć wiele instytucji o działalności zbliżonej do parków technologicznych, pod nazwami: parki naukowe, badawcze, naukowo-badawcze, naukowo-technologiczne, przemysłowo-technologiczne.

Klastry

Wcześniejsze przykłady wskazują na ośrodki specjalnie powołane do tego, by proces transferu technologii inicjować oraz wspierać. Oprócz zaprezentowanych powyżej instytucji, warto uwzględnić również formy współpracy prowadzące do dyfuzji technologii. Jedną z nich jest możliwość tworzenia klastrów (powiązań kooperacyjnych). Klaster najczęściej definiuje się jako skupisko firm i instytucji działających w geograficznym sąsiedztwie, w obszarach określonej branży, zrzeszonych w sposób formalny lub nieformalny. Rodzaje tej współpracy przybierają różne formy organizacyjno-prawne, poczynając od stowarzyszeń, których jest najwięcej w Polsce, poprzez porozumienia, fundacje, konsorcja, spółki lub na podstawie umowy cywilno-prawnej. Wśród instytucji tworzących klastry najczęściej wymienia się przedsiębiorstwa (stanowiące ok. 2/3 wszystkich podmiotów funkcjonujących w klastrach) i instytucje naukowe, które mogą być uzupełnione o instytucje otoczenia biznesu lub instytucje publiczne.

Proces powstawania klastrów w większości przypadków jest oddolny, czyli to członkowie dochodzą do wniosków, że taka forma kooperacji w ich branży lub regionie będzie najskuteczniejsza. Istnieją również przypadki, gdy powstanie klastra wynika z ingerencji innych aktorów, najczęściej reprezentowanych przez władze lokalne, jednakże jest to rzadziej spotykane. Klastry czasem powstają z inicjatywy dużych przedsiębiorstw albo prężnie działających ośrodków naukowo-badawczych, które poprzez swój prestiż i oddziaływanie są w stanie skupić wokół siebie inne instytucje.

Powołanie klastra zwykle dotyczy realizacji konkretnych celów. Za strategiczne i kluczowe uważa się m.in. budowę sieci współpracy nauka – biznes, transfer nowych technologii czy przepływ wiedzy i innowacyjnych rozwiązań pomiędzy uczestnikami klastra. Nie są to oczywiście jedyne cele, jednak wskazują, jakie działania, oprócz wzmacniania współpracy, są najważniejsze. Pomimo zwiększającej się liczby klastrów, wciąż stanowią one w Polsce rzadką formę kooperacji, często uzależnioną od zewnętrznej pomocy (dotacje z funduszy UE lub środków krajowych). Najczęstszą przeszkodą uniemożliwiającą powstanie lub rozwój klastra jest brak środków, któremu towarzyszy brak zaufania pomiędzy sektorem biznesu i nauki oraz brak wystarczającego wsparcia ze strony władz regionalnych.

Mimo wielu przeciwności w powstawaniu i funkcjonowaniu klastrów liczba faktycznie działających klastrów w 2010 r. wyniosła 71, z czego najwięcej funkcjonowało ich w województwie małopolskim (7), mazowieckim, pomorskim, wielkopolskim i lubelskim (po 6).

Platformy technologiczne

Idea powołania platform technologicznych została przedstawiona przez Komisję Europejską w 2003 r. i polegała na stworzeniu strategii rozwoju ważnych dla Europy sektorów gospodarki przy pomocy przedstawicieli przemysłu, jednostek naukowo-badawczych, społeczeństwa oraz ośrodków decyzyjnych. Platformy technologiczne miały ukazać, jakie gałęzie gospodarki i jakie technologie doprowadzą do rozwoju poszczególnych regionów, wpływając na wzrost ich konkurencyjności. Polska ze względu na przystąpienie do UE również rozpoczęła budowę Polskiej Platformy Technologicznej. Inicjatywa ta przyczyniła się do utworzenia 29 platform (2010 r., pełna lista dostępna na www.kpk.gov.pl). Jak wskazują dane, najliczniejszą grupą uczestników platform stanowią przedsiębiorcy, bo aż 53% (dane SOOIPP 2010), co wskazuje na duże zainteresowanie projektem sektora prywatnego. Platformy stwarzają zatem przedsiębiorcom możliwość wpływu na kształt polityki dotyczącej określonych sektorów gospodarki oraz wspierają transfer technologii. Powstanie platform działających w formule partnerstw publiczno-prywatnych byłoby niemożliwe bez wsparcia rządu.

Platformy w pierwotnym założeniu miały realnie przyczynić się m.in. do zwiększenia transferu technologii, lecz projekt ten napotyka liczne bariery, często niezależne od uczestników platform. Wśród barier wymienia się m.in. brak polityki innowacyjnej rządu, brak środków na wspólne inwestycje oraz niedostateczne wykreowanie struktur organizacyjnych.

Summa

Transfer technologii jest skomplikowanym procesem, wymagającym spełnienia wielu warunków, by mógł zakończyć się sukcesem. Jednym z nich jest własność intelektualna oraz jej odpowiednia ochrona, którą wspierają liczne na rynku jednostki oferujące usługi związane z zarządzaniem oraz ochroną własności intelektualnej. Funkcjonowanie tego typu instytucji w perspektywie czasu powinno się przyczynić do wzrostu znaczenia i skali transferu. Nie można też zapominać o konieczności zmiany postaw osób odpowiedzialnych za funkcjonowanie tych instytucji oraz sposobu ich finansowania.

Działania, które są już podejmowane i będą wdrażane w przyszłości, w końcu doprowadzą do wzrostu innowacyjności gospodarki. Jak silnie będą oddziaływać na gospodarkę centra transferu technologii, parki technologiczne, klastry, platformy technologiczne czy inne inicjatywy i instytucje do tego celu powołanych – czas pokaże. Najważniejsze, aby potrafiły włączyć w ten nurt kapitał prywatny. •

 W artykule skorzystano z informacji zawartej w publikacji Ośrodki Innowacji i Przedsiębiorczości w Polsce, pod red. Krzysztofa Matusiaka, PARP, Warszawa 2010.