Nawigacja

Formy prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce

 

Każdy, kto chciałby rozpocząć prowadzenie własnej działalności gospodarczej wie, że niezwykle istotną kwestią jest niebanalny pomysł na firmę. Jednak nie jest to jedyny element przesądzający o sukcesie przedsięwzięcia. Równie ważne jest wybranie odpowiedniej formy prowadzenia działalności gospodarczej. Przyszły przedsiębiorca staje przed wyborem, czy podjąć się  prowadzenia indywidualnej działalności gospodarczej czy też zdecydować się na  założenie spółki. 
Indywidualna działalność gospodarcza
to  forma prowadzenia działalności gospodarczej charakteryzująca przede wszystkim małe przedsięwzięcia. Założyciel firmy jest jej jedynym właścicielem, osobiście prowadzi działalność oraz reprezentuje ją na zewnątrz. Jednoosobowa działalność gospodarcza nie wymaga zgromadzenia kapitału początkowego ani ponoszenia wysokich kosztów rejestracji. Warunkiem wpisu do ewidencji działalności gospodarczej jest jedynie wypełnienia stosownego formularza, co jest czynnością wolną od opłat. 
Regulacje prawne dla osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą we własnym imieniu znajdują się w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej. Prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej posiada wiele zalet. Wśród nich można wyróżnić łatwość założenia i ewentualnej likwidacji działalności, niskie koszty administracyjne związane z jej rejestracją i prowadzeniem oraz brak określonego prawem minimalnego kapitału zakładowego na etapie jej rejestrowania. Co więcej, cały zysk generowany przez firmę przypada właścicielowi, który  dysponuję pełną swobodą podejmowania decyzji. Do najczęściej wskazywanych wad tej formy działalności należy  przede wszystkim nieograniczona odpowiedzialność majątkowa za zobowiązania zaciągnięte przez przedsiębiorcę. Ponadto w przypadku dynamicznego rozwoju firmy, właściciel może mieć trudności w dalszym prowadzeniu firmy w formie jednoosobowej działalności. 
Spółki osobowe
Spółki osobowe opierają swą działalność na osobistej pracy wspólników. Do głównych cech spółki osobowej należą: brak osobowości prawnej, reprezentowanie spółki przez wspólników, konieczność wnoszenia wkładu własnego, nieograniczona i solidarna odpowiedzialność osobistym majątkiem wspólników za zobowiązania spółki (są wyjątki od tej zasady), praca wspólników na rzecz spółki (nie wszyscy mają taki obowiązek, czasem wystarczy wniesienie wkładów w odpowiedniej wysokości), uproszczona księgowość oraz brak kapitału początkowego. W nazwie spółek osobowych powinno znajdować się nazwisko co najmniej jednego ze wspólników oraz oznaczenie formy prawnej.
Możemy wyróżnić następujące rodzaje spółek osobowych:
Zasady funkcjonowania spółki cywilnej reguluje kodeks cywilny. Rozwiązanie to jest odpowiednie dla osób, które chcą prowadzić działalność gospodarczą w mniejszym wymiarze oraz które nie są przygotowane na ponoszenie wysokich kosztów rejestracji i prowadzenia działalności. 
W sytuacji, gdy wspólnicy zakładają działalność na większą skalę, bądź gdy w ciągu kolejnych dwóch lat obrotowych spółka cywilna osiągnie przychody netto w każdym roku na poziomie 800 000 euro, przedsiębiorcy zobowiązani są założyć spółkę jawną. Ten rodzaj spółki wymaga wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego, co niesie za sobą dodatkowe koszty. Podstawową różnicą między spółką cywilną a spółką jawną jest odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki. W spółce jawnej należności będą egzekwowane w pierwszej kolejności z kapitału, który stanowi wspólny majątek spółki jawnej, a nie bezpośrednio od wspólników (jak to jest w spółce cywilnej). Spółka jawna regulowana jest przepisami Kodeksu spółek handlowych. 
Przedstawiciele wolnych zawodów, takich jak lekarze czy prawnicy mogą założyć spółkę partnerską. Daje ona możliwość połączenia potencjału i kapitału kilku osób. Partner nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe w związku z wykonywaniem przez pozostałych partnerów wolnego zawodu w spółce, jednak każdy partner odpowiada bez ograniczeń całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką za zobowiązania spółki niepowiązane bezpośrednio z wykonywaniem przez poszczególnych partnerów wolnego zawodu. Rozwiązanie w postaci spółki partnerskiej wymaga sporządzenia umowy w formie aktu notarialnego oraz prowadzenia pełnej księgowości.
Formą prowadzenia działalności gospodarczej cieszącą się coraz większą popularnością jest spółka komandytowa. Wynika to zapewne z zakresu odpowiedzialności obowiązującego w tego rodzaju spółkach. Najczęściej firmy rodzinne decydują się na tego typu rozwiązanie. Za zobowiązania spółki odpowiada co najmniej jeden ze wspólników w sposób nieograniczony (komplementariusz), a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika jest ograniczona (komandytariusz). Podczas zakładania spółki komandytowej należy podpisać umowę spółki w formie aktu notarialnego, a następnie zarejestrować spółkę w Krajowym Rejestrze Sądowym.
W dotychczas wymienionych rodzajach spółek nie było konieczności posiadania minimalnego kapitału zakładowego. Wniesienie wkładu własnego w wysokości min. 50 000 zł wymagany jest w przypadku rejestracji kolejnego rodzaju spółki, jakim jest spółka komandytowo-akcyjna. Z reguły na to rozwiązanie decydują się m.in. duże firmy rodzinne. Zakres odpowiedzialności w tego rodzaju spółki wygląda następująco: wobec wierzycieli za zobowiązania spółki odpowiada co najmniej jeden wspólnik bez ograniczenia (komplementariusz),co najmniej jeden wspólnik jest akcjonariuszem, który co do zasady nie odpowiada za zobowiązania spółki, chyba że nazwisko lub firma akcjonariusza zamieszczone są w firmie spółki komandytowo-akcyjnej – wtedy akcjonariusz odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczeń. Tak samo wobec osób trzecich: odpowiada komandytariusz, działający jako pełnomocnik spółki, jeżeli dokona w imieniu spółki czynności prawnej, nie ujawniając swojego pełnomocnictwa, bądź gdy działa bez umocowania albo przekroczy jego zakres.
Spółki kapitałowe
Większe przedsiębiorstwa najczęściej tworzone są w postaci spółki kapitałowej. Założenie i prowadzenie przedsiębiorstwa w tej formie wymaga większych nakładów finansowych i wiąże się z większą liczbą formalności. Głównymi cechami charakteryzującymi spółki kapitałowe są: posiadanie kapitału zakładowego, osobowości prawnej, zgromadzonego majątku odrębnego od majątków osobistych wspólników lub akcjonariuszy, ponoszenie przez spółkę odpowiedzialności za zobowiązania całym swym majątkiem, wyłączenie (z pewnymi wyjątkami) odpowiedzialności wspólników/akcjonariuszy za zobowiązania spółki oraz wyłączenie wspólników lub akcjonariuszy z bezpośredniego prowadzenia spraw spółki (tzw. rozdział sfery właścicielskiej od sfery zarządzania) poprzez utworzenie organów spółki. Zasady funkcjonowania spółek kapitałowych reguluje kodeks spółek handlowych.  Rodzaje spółek kapitałowych:
W celu założenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością należy dysponować kwotą co najmniej 5 000 zł, która stanowić będzie jej kapitał zakładowy, sporządzić umowę spółki w formie aktu notarialnego, powołać organy spółki oraz zarejestrować ją w rejestrze przedsiębiorców. W tej formie prowadzenia działalności, to spółka odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem bez ograniczeń. Wspólnicy nie są odpowiedzialni za zobowiązania spółki,  jedyne ryzyko, jakie ponoszą, równoznaczne jest z wartością wniesionych do spółki wkładów. W przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością najwyższą jej władzą  jest zgromadzenie wspólników. Spółkę reprezentuje zarząd (składający się co najmniej z jednego członka zarządu) na zasadach określonych w statucie spółki.
Na założenie spółki akcyjnej mogą sobie pozwolić osoby dysponujące minimalnym kapitałem zakładowym w wysokości 100 000 zł. Zakres odpowiedzialności w przypadku spółki akcyjnej podobny jest do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością – to spółka odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem bez ograniczeń. Akcjonariusze natomiast nie odpowiadają za zobowiązania spółki, ponoszą jedynie ryzyko do wartości objętych akcji spółki.
Wybór formy prowadzenia działalności gospodarczej jest bardzo ważnym elementem planowania swojej działalności. Warto dokładnie przeanalizować wszystkie plusy i minusy prowadzenia firmy w danej „postaci”, biorąc pod uwagę takie aspekty jak: formę opodatkowania, zakres odpowiedzialności majątkowej, sposób prowadzenia księgowości oraz koszty prowadzenia bieżącej działalności.