Nawigacja

Czym jest transfer technologii?

 

W dzisiejszych czasach dynamicznie rozwijającej się gospodarki rynkowej, której towarzyszy coraz większe zaawansowanie technologiczne, kwestia transferu technologii staje się niezwykle istotnym elementem budowania przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw. Wspomniany transfer technologii to proces, który może być bardzo różnie definiowany. Najczęściej pod tym pojęciem rozumie się przenoszenie konkretnej wiedzy technicznej do praktyki gospodarczej. Dawniej pojęcie to było rozumiane jako obrót patentami, wzorami użytkowymi, licencjami i know-how, jednak współcześnie odchodzi się od tak wąskiego traktowania pojęcia transferu technologii na rzecz szerszej definicji: „transfer technologii obejmuje wszelkiego rodzaju formy dyfuzji innowacji oraz edukacji technicznej, jest to najczęściej proces rynkowy, (…) który dokonuje się głównie pomiędzy sektorem nauki i badań a sferą działalności produkcyjnej.” [Transfer technologii z uczelni do biznesu. Tworzenie mechanizmów transferu technologii, (Krzysztof Santarek (red.), Jan Bagiński, Aleksander Buczacki, Dariusz Sobczak, Anna Szerenos) , PARP, Warszawa, wrzesień 2008 r.]. 
 Transfer dokonuje się najczęściej pomiędzy sektorem nauki i badań a sferą działalności gospodarczej, jednak proces ten zachodzi także wewnątrz sfery gospodarczej między przedsiębiorstwami oraz na jej styku między indywidualnymi wynalazcami a przedsiębiorcami. Partnerami współpracującymi w tym zakresie są w różnych układach: instytucje naukowo-badawcze, duże, średnie i małe przedsiębiorstwa, instytucje publiczne oraz osoby prywatne. W zależności od podmiotów biorących udział w procesie transferu można wyróżnić dwa modele: poziomy oraz pionowy transfer technologii. 
Gdy dochodzi do transferu między przedsiębiorstwami, mówimy o poziomym transferze technologii. Może on polegać na sprzedaży patentów, licencji czy know-how, jak również na współpracy przemysłowej, realizacji przedsięwzięć joint venture oraz świadczeniu usług technicznych. 
Transfer pionowy występuje wówczas, gdy do transakcji dochodzi pomiędzy jednostkami naukowo-badawczymi i przedsiębiorstwami. Najczęściej przybiera on formę udzielenia licencji na wynalazki czy wzory użytkowe, jednak współpraca między jednostkami naukowo-badawczymi i przedsiębiorstwami może polegać również na zamawianiu przez przedsiębiorstwa projektów lub badań kontraktowych.
 
 
Procesy transferu technologii posiadają zróżnicowany charakter, jednak jako że są one bardzo ściśle związane z biznesem, należy rozpatrywać je biorąc pod uwagę przede wszystkim kryteria ekonomiczne. W procesie transferu technologii wyróżnić można kilka etapów, które  powinny być rozpatrzone podczas przygotowywania oraz przeprowadzania procesu transferu technologii:
  • analiza i ocena potrzeb technologicznych przedsiębiorstwa – wybór kierunków rozwoju przedsiębiorstwa, szczególnie pod kątem pozyskania i wykorzystania nowych technologii,
  • proces pozyskania informacji o technologii i rynku technologii – poszukiwanie technologii,
  • proces analizy i wyboru odpowiedniej opcji – technologii oraz kanałów jej transferu,
  • proces negocjacji oraz jego wyniki – warunkujące prawny oraz ekonomiczny kształt transferu technologii,
  • proces wdrożenia i absorpcji technologii – obejmujący ciąg zadań związanych z odpowiednim wykorzystaniem technologii w ramach przedsiębiorstwa oraz zarządzaniem jej dalszym doskonaleniem i rozwojem.
Należy pamiętać, że wdrożenie i absorpcja technologii to bardzo ważny etap, ponieważ sam zakup odpowiedniej technologii na możliwie najlepszych warunkach nie daje gwarancji jej skutecznego wykorzystania. Z punktu widzenia biznesu, samo pozyskanie technologii generuje koszty, natomiast dopiero odpowiednie wykorzystanie jej  w firmie może decydować o wzmocnieniu pozycji konkurencyjnej firmy.
Przedsiębiorstwo, które aspiruje do bycia firmą innowacyjną może skorzystać z różnych źródeł pozyskiwania technologii, które zasadniczo dzieli się na trzy grupy. Do każdej z grup można przyporządkować konkretne metody transferu technologii. 
 
- Źródła wewnętrzne – w ramach których prowadzone są prace badawczo-rozwojowe przez zainteresowaną firmę:
  • wewnętrzne badania i rozwój
  • wewnętrzne badania i rozwój w ramach grupy firm
- Źródła zewnętrzne – w ramach których następuje przejęcie technologii opracowanej przez inne podmioty i zastosowanie jej w firmie:
  • odtwarzanie – to analiza produktu zawierającego technologię, która potencjalnie mogłaby być użyteczna dla danej firmy, poprzez dokładne zbadanie jego cech, właściwości, budowy.
  • potajemne przejęcie technologii/wiedzy – działania te są mniej jawne od odtwarzania i możne je podzielić na tzw. „łagodne” oraz „agresywne”. Działania łagodne polegają na rozmowach, wywiadach prowadzonych z dostawcami czy pracownikami firmy konkurencyjnej, natomiast „agresywne” dopuszczają się kradzieży dokumentacji technicznej czy różnego rodzaju szpiegostwo przemysłowe.
  • pozyskanie technologii ze źródeł ogólnie dostępnych – działania te skupiają się na poszukiwaniu, poznaniu oraz przystosowaniu pozyskanej technologii do warunków panujących w firmie. Aby wykorzystać tę metodę, niezbędne są wewnętrzne zdolności techniczne/wdrożeniowe, ponieważ pozyskiwane w ten sposób technologie należy odpowiednio przystosować do wymagań danego przedsiębiorstwa oraz wdrożyć w konkretnych warunkach technicznych i organizacyjnych.
  • zlecenie B+R – polega na powierzeniu zadań związanych z badaniami, zewnętrznym instytucjom badawczym. Zlecanie działań B+R umożliwia zachowanie własności wyników prac badawczych, jednak trudniejsze staje się utrzymanie poufności badań oraz ich wyników, niż jest to w przypadku wewnętrznych działań B+R.
  • strategiczne partnerstwo w zakresie B+R – jest to metoda podobna do zlecania działalności badawczo-rozwojowej, jednak zwykle decydują się na nią przynajmniej dwie firmy o takich samych potrzebach. Firmy te wspólnie zlecają instytucji badawczej przeprowadzenie dla nich prac. Niniejsza metoda pozwala firmom dzielić się ryzykiem oraz kosztami związanymi z B+R. Dodatkowo pojawia się okazja do wymiany wiedzy i doświadczenia pomiędzy firmami i instytucjami badawczymi.
- Źródła mieszane – w ramach których powyższe źródła łączą się oraz uzupełniają:
  • zakup licencji - zakup licencji istniejących technologii jest popularną formą przejmowania technologii. Umożliwia ona pominięcie etapu rozwoju technologii i przeskoczenie od razu w fazę wdrożenia.
  • zakup praw własności - jest jedną z najbardziej powszechnych metod transferu technologii. Może on przybierać różne formy, jednak najczęściej następuje poprzez zakup maszyny lub linii technologicznej wraz z zawartą w niej technologią. Jest to szybki i łatwy sposób, ponieważ technologia jest już gotowa do użycia.
  • wspólne przedsięwzięcie (joint venture) z dostawcą technologii – tę metodę można określić jako partnerstwo między firmą posiadającą technologią a firmą z dostępem do rynku. Zdarza się, że partnerstwo przyjmuje formę nowej firmy, jednak nie jest to konieczne. Joint venture oznacza pozyskanie technologii sprawdzonej, która może być szybko wdrożona.
  • przejęcie firmy wraz z technologią
W zależności od aktywności przedsiębiorstwa zainteresowanego pozyskaniem technologii, w warunkach rynkowych transfer technologii może przybierać formę pasywną, czyli taką w której przedsiębiorstwo pozyskuje technologię ze źródeł zewnętrznych – nie prowadzi ono wówczas własnych prac badawczo-rozwojowych oraz formę aktywną, w której pozyskiwaniu i wdrażaniu w przedsiębiorstwie technologii z zewnątrz towarzyszą własne prace badawczo-rozwojowe. 
Podsumowując, transfer technologii to w szerokim rozumieniu proces przeniesienia wyników badań naukowych, procesów, patentów lub oryginalnych pomysłów do gospodarki w celu ich praktycznego zastosowania. Jest on najczęściej rozumiany jako   swego rodzaju pomost między nauką a biznesem. Wykorzystanie potencjału intelektualnego ośrodków naukowych stwarza szansę szybkiego rozwoju dla innowacyjnych firm i instytucji. W zależności od przyjętej przez przedsiębiorstwo strategii może ono wybierać z wielu metod transferu technologii.