Nawigacja

Analiza regulaminów ochrony własności intelektualnej

I.Wprowadzenie
Własność intelektualna stanowi jeden z kluczowych zasobów organizacji, który, gdy jest odpowiednio zarządzany, może przekładać się na osiągnięcie i utrzymanie przewagi konkurencyjnej, stymulując tym samym ciągły rozwój.
Zarządzanie własnością intelektualną w jednostkach naukowych oraz przedsiębiorstwach to proces obejmujący swym zakresem wspieranie kreatywności pracowników, identyfikację wiedzy wymagającej ochrony, podejmowanie i ewaluację działań ochrony prawnej oraz wykorzystanie chronionej wiedzy w celu maksymalizacji celów strategicznych organizacji. 
Dokumentem regulującym kwestię ochrony własności intelektualnej w organizacji jest regulamin. W przypadku jednostki naukowej nazywany jest on najczęściej regulaminem ochrony własności intelektualnej, a w przypadku przedsiębiorstwa regulaminem wynalazczości lub racjonalizacji.
Regulamin jest aktem prawnym o charakterze wykonawczym w stosunku do powszechnie obowiązujących przepisów, w zakresie których musi się mieścić, w szczególności do ustawy – Prawo własności przemysłowej. Regulamin pełni następujące funkcje:
  • rozwijającą – uzupełnia regulacje ustawowe w zakresie, w jakim takie uzupełnienie jest dopuszczalne,
  • adaptującą – dostosowuje ogólne rozwiązania ustawowe do wymagań i specyficznych warunków poszczególnych organizacji,
  • selekcyjną – wybiera konkretne rozwiązania spośród wariantowo sformułowanych rozwiązań ustawowych. [A. Szewc, Racjonalizacja w zakładzie pracy - Poradnik dla racjonalizatorów i przedsiębiorców, PARP, 2007]
1)Regulaminy ochrony własności intelektualnej w jednostkach naukowych
Zgodnie ze znowelizowaną w 2011 roku ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym, od 1 października 2011 roku wszystkie uczelnie wyższe, zarówno publiczne, jak i niepubliczne, zobowiązane są do opracowania i wprowadzenia regulaminów własności intelektualnej oraz przyjęcia zasad komercjalizacji wyników badań naukowych.
Według art. 86c ustawy, regulamin zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oraz prawami własności przemysłowej, a także zasad komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych, powinien określa:
  • prawa i obowiązki uczelni, pracowników oraz studentów i doktorantów w zakresie ochrony i korzystania z praw autorskich i praw pokrewnych oraz praw własności przemysłowej,
  • zasady wynagradzania twórców,
  • zasady i procedury komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych,
  • zasady korzystania z majątku uczelni wykorzystywanego do komercjalizacji wyników badań naukowych i prac rozwojowych oraz świadczenia usług naukowo-badawczych.
„Część ośrodków ma już wewnętrzne regulacje zarządzania własnością intelektualną, w szczególności dotyczące zasad korzystania z wyników czy zasad wynagradzania twórców. Nawet bez szczególnego nakazu ustawowego wewnętrzne ujednolicenie zasad odnoszących się do praw własności intelektualnej, do wyników prac prowadzonych w danym ośrodku jest konieczne, aby zabezpieczyć prawa uczelni i interesy twórców. W przypadku sporu dotyczącego praw własności intelektualnej wewnętrzny regulamin stawia uczelnię w korzystniejszej pozycji dowodowej.” [M. Darowska,  Jak zarządzać prawami własności intelektualnej, Rzeczpospolita, 02.03.2012]
Według badań empirycznych przeprowadzonych w marcu 2009 r., zrealizowanych na próbie 252 pracowników naukowych z 44 losowo wybranych uczelni z całej Polski, „zdecydowana większość badanych (77%) pozytywnie ocenia uregulowania swoich uczelni w tej dziedzinie. Jedynie 5% pracowników zdecydowanie nie zgadza się z tą opinią, a dalsze 10% nie ma zdania w tym zakresie. Nieco lepsze oceny uzyskały uczelnie o wyższym potencjale rozwojowym (80% pozytywnych opinii) w porównaniu do uczelni o słabszym potencjale (73%). W tym ostatnim przypadku 8% pracowników ma negatywną opinię o uregulowaniach uczelni w zakresie zarządzania wynikami badań i własnością intelektualną, a dalsze 9% nie ma zdania w tym zakresie. Wydaje się, że im wyższa pozycja uczelni pod względem potencjału rozwojowego, tym lepsze organizacyjne przygotowanie uczelni do podejmowania i komercjalizacji wyników badań.” [G. Banerski, A. Gryzik, K.B. Matusiak, M. Mażewska, E. Stawasz, Przedsiębiorczość akademicka - Raport z badania, PARP, 2009].
Z kolei według publikacji [Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce – Raport 2012, red. A. Bąkowski, M. Mażewska, PARP, 2012], zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez autorów na grupie 38 centrów transferów technologii (CTT), stanowiących 55,1% wszystkich CTT działających w Polsce, regulaminy ustanawiające zasady zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oraz prawami własności przemysłowej wdrożone zostały przez 50% badanych CTT. Gorzej wygląda sytuacja jeśli chodzi o zasady dotyczące komercjalizacji wyników badań i prac rozwojowych w szkołach wyższych. Jedynie dwa CTT wdrożyły regulaminy ochrony, korzystania oraz komercjalizacji własności intelektualnej. Istnienie innego rodzaju regulacji w tym zakresie zadeklarowało około 30% CTT.
Pomimo znacznej poprawy sytuacji, związanej z regulacją kwestii ochrony praw własności intelektualnej w jednostkach naukowych w ostatnich latach, nadal wiele problemów pozostaje nierozwiązanych. „Ochrona własności intelektualnej w instytucjach naukowych, w większości przypadków, nie ma na celu generowania korzyści z przyszłej komercjalizacji. Instytucje naukowe nie prowadzą aktywnej polityki w zakresie IP, również ze względu na brak przygotowania do zarządzania IP w instytucji oraz na wiążące się z tym koszty. Kolejnym problemem z tym związanym, jest brak regulacji podziału korzyści związanych z komercjalizacją IP. … W konsekwencji obecna sytuacja nie motywuje do ponoszenia przez pracowników naukowych dodatkowego wysiłku związanego z przygotowaniem zgłoszenia ochrony IP.” [red. K. B. Matusiak, J. Guliński, System transferu technologii i komercjalizacji wiedzy w Polsce – Siły motoryczne i bariery, PARP, 2010]
2)Regulaminy wynalazczości/racjonalizacji w przedsiębiorstwach
Celem wdrażania regulaminów wynalazczości i racjonalizacji w przedsiębiorstwach jest wspieranie procesu zarządzania wytworzoną własnością intelektualną.
Najczęściej regulaminy tworzone przez przedsiębiorstwa zawierają następujące elementy i postanowienia:
  • glosariusz, w którym zdefiniowane są pojęcia stosowane w regulaminie, w szczególności określenie zakresu projektów racjonalizatorskich,
  • struktura i zadania komórki organizacyjnej powołanej do prowadzenia kwestii własności intelektualnej,
  • procedury zgłaszania, ewaluacji, realizacji i komercjalizacji projektów wynalazczych/racjonalizatorskich,
  • system motywacji oraz wynagradzania twórców projektów wynalazczych/racjonalizatorskich.
Regulaminy wynalazczości i racjonalizacji wdrażane są w Polsce najczęściej przez koncerny międzynarodowe i duże przedsiębiorstwa, w tym spółki, których akcjonariuszem lub udziałowcem jest Skarb Państwa. Spółki Skarbu Państwa zobowiązane są do wdrażania projektów racjonalizatorskich, z uwagi na wymóg efektywnego zarządzania majątkiem Skarbu Państwa. „Jednym z czynników warunkujących utrzymanie rynkowej konkurencyjności jest stałe wprowadzanie innowacji, rozumianej jako celowe i zorganizowane działanie przedsiębiorców poszukujących praktycznego zastosowania różnych nowych rozwiązań w danych uwarunkowaniach i czasie, w celu osiągnięcia pozytywnych efektów ekonomicznych. Źródła innowacji dzielą się na wewnętrzne (własne badania naukowe i działalność racjonalizatorska) oraz zewnętrzne (zakup licencji, know-how, import nowoczesnych maszyn, wspólne przedsięwzięcia naukowe i produkcyjne).” [Informacja o wynikach kontroli wdrażania projektów racjonalizatorskich przez wybranych przedsiębiorców górniczych i energetycznych, Najwyższa Izba Kontroli, Departament Gospodarki, Skarbu Państwa i Prywatyzacji, 2009].
Po zmianach ustrojowych w roku 1989, kwestia wynalazczości i racjonalizacji, a co za tym idzie wdrażania wewnętrznych regulacji, była przez wiele lat niedoceniana przez polskich przedsiębiorców. Na fakt ten wskazuje Władysław Kółeczko, prezes Stowarzyszenia Polskich Wynalazców i Racjonalizatorów w wypowiedzi z roku 2004: „Obserwuje się, że racjonalizacja pracownicza prawie zupełnie zanikła” [Piekło i niebo wynalazców - wywiad udzielony Forum Społeczeństwa Informacyjnego Środowisk Technicznych, Regionalnych i Wiejskich, 2004].
W ostatnich latach widać jednakże stopniowy rozwój wynalazczości i racjonalizacji w polskich przedsiębiorstwach, o czym świadczą dane przedstawione w Raportach Rocznych za lata 2005 i 2011, opublikowanych przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej. Z poniższych wykresów wynika, że udział podmiotów gospodarczych w zgłoszeniach wynalazków i wzorów użytkowych krajowych podmiotów zgłaszających wzrósł z 34% w roku 2005 do 41% w roku 2011, przy jednoczesnym wzroście liczby zgłoszeń ogółem z 2 628 w roku 2005 do 4 818 w roku 2011.
 
Zgłoszenia wynalazków i wzorów użytkowych wg krajowych podmiotów zgłaszających w roku 2005 oraz 2011
 
 
[Raport roczny UPRP za rok 2005 oraz Raport roczny UPRP za rok 2011]
 
Konieczne jest podejmowanie dalszych działań upowszechniających ideę wynalazczości wśród podmiotów gospodarczych, w szczególności poprzez adaptację dobrych praktyk z zakresu zarządzania własnością intelektualną z przedsiębiorstw będących liderami w tej dziedzinie w Polsce. Wdrażanie regulaminów wynalazczości stanowi pierwszy krok w procesie implementacji procedur zarządzania własnością intelektualną do ogólnej strategii zarządzania wszystkimi obszarami działalności przedsiębiorstwa.
II.Analiza porównawcza regulaminów ochrony własności intelektualnej w jednostkach naukowych
Analizie poddano cztery regulaminy obowiązujące w jednostkach naukowych:
  • Regulamin ochrony prawnej dóbr własności intelektualnej i przemysłowej w Uniwersytecie Łódzkim,
  • Regulamin postępowania w sprawach ochrony własności intelektualnej w Zachodniopomorskim Uniwersytecie Technologicznym w Szczecinie,
  • Regulamin - Zasady dotyczące własności intelektualnej i ochrony prawnej dóbr intelektualnych w Uniwersytecie Jagiellońskim,
  • Regulamin ochrony własności intelektualnej w Uniwersytecie Gdańskim.
1)Podstawa prawna regulaminu
Odwołanie do nadrzędnych aktów prawnych i przepisów, w oparciu o które stworzone zostały regulaminy, znalazło się w dwóch z analizowanych regulaminów. Twórcy powoływali się w nich na następujące akty prawne:
  • ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym,
  • ustawa – Prawo własności przemysłowej,
  • ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych,
  • ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji,
  • ustawa o ochronie baz danych,
  • ustawa – Kodeks cywilny,
  • ustawa – Kodeks pracy.

Umieszczenie w treści regulaminu podstawy prawnej wydaje się być jak najbardziej zasadne, dając osobie zainteresowanej możliwość odwołania się do właściwych przepisów nadrzędnych w przypadku spraw nieuregulowanych w regulaminie lub uregulowanych w stopniu ogólnym.

2)Glosariusz
Ważnym elementem analizowanych regulaminów jest słownik pojęć, w którym zdefiniowane są najważniejsze terminy stosowane w regulaminach. W przypadku analizowanych regulaminów, glosariusze zawierały od 7 do 17 pozycji. Najczęściej pojawiającymi się definicjami były:
  • dobra intelektualne (w jednym z regulaminów dokonano podziału dóbr na dobra intelektualne uczelni, dobra intelektualne pracownicze, dobra intelektualne dokonane przy pomocy uczelni, dobra intelektualne zamówione przez uczelnię oraz inne dobra intelektualne),
  • dobra własności przemysłowej - w części regulaminów wyróżniano własność przemysłową, traktując dobra intelektualne jako utwory będące przedmiotem podległym prawu autorskiemu,
  • twórca,
  • spółka spin-off,
  • sponsor określony jako podmiot zewnętrzny w stosunku do uczelni, który wspiera działalność uczelni poprzez przekazywanie środków finansowych na badania lub inne działania mogące skutkować powstawaniem dóbr intelektualnych,
  • know-how.
Im dokładniej zostaną zdefiniowane pojęcia regulaminu, tym mniejsze ryzyko niejednoznaczności i odmiennych interpretacji późniejszych postanowień regulaminu, co nabiera szczególnego znaczenia przy powstaniu ewentualnych sytuacji spornych między jednostką naukową a twórcami. Warto więc jak najskrupulatniej podejść do kwestii tworzenia glosariusza.
3)Zakres podmiotowy regulaminu
Najczęściej w regulaminach identyfikowano dwie grupy podmiotów, co do których ma zastosowanie regulamin:
  • pracowników jednostki naukowej, zatrudnionych na podstawie umowy o pracę lub aktu mianowania,
  • pozostałych pracowników, doktorantów, studentów, stażystów, stypendystów, oraz innych osób nie pozostających z jednostką w stosunku pracy, jeżeli wynika to z umowy zawartej pomiędzy każdą z tych osób a uczelnią.
4)Zakres przedmiotowy regulaminu
W niniejszej sekcji, określa się, w jaki sposób jednostka rozumie główny przedmiot regulaminu, tzn. dobro intelektualne, które jest wynikiem wykonywania przez twórcę obowiązków ze stosunku pracy.
W analizowanych regulaminach definicje te są dość spójne i zawierają następujące elementy, świadczące o fakcie, iż dane dobro intelektualne powstało w wyniku wykonywania przez twórcę obowiązków ze stosunku pracy:
  • dobro zostaje stworzone przez osobę pozostającą z jednostką w stosunku pracy w czasie trwania tego stosunku,
  • zakres obowiązków pracownika obejmuje działania, w wyniku których może dojść do stworzenia dóbr intelektualnych, i dobro intelektualne zostaje stworzone w związku z wykonywaniem tych obowiązków,
  • nakłady na stworzenie dóbr intelektualnych zostały poniesione przez jednostkę lub za jej pośrednictwem,
  • dobra stworzone w trakcie stypendiów naukowych, grantów uczelnianych lub urlopów naukowych w ramach środków finansowych jednostki lub środków pozyskanych za jej pośrednictwem.
Ponadto, w części regulaminów znalazł się zapis mówiący o tym, że za dobro intelektualne uznaje się również modyfikację dobra już istniejącego, jeśli modyfikacja jest na tyle istotna, że prowadzi do powstania nowego dobra intelektualnego podlegającego ochronie na mocy obowiązujących przepisów prawa.
Jeśli przy danej jednostce funkcjonuje specjalnie powołana komisja ds. własności intelektualnej, w regulaminach nadaje jej się uprawnienie do rozstrzygania sporów co do tego, czy dane dobro intelektualne zostało stworzone w wyniku wykonywania obowiązków pracowniczych.
W interesie jednostki leży również to, aby zawrzeć w postanowieniach paragrafu zapis, że regulamin ma zastosowanie również do dóbr stworzonych przez podmioty określone w poprzednim paragrafie oraz że każdorazowo należy zawrzeć z takimi podmiotami umowę o podziale praw do dóbr intelektualnych.
W części regulaminów znalazło się również postanowienie mówiące o tym, że w przypadku finansowania badań przez podmioty zewnętrzne wobec uczelni, każdorazowo należy zawrzeć umowę o podziale praw do dóbr intelektualnych.
Twórcy regulaminów dopuszczają odstępstwa od stosowania regulaminu, które wymagają zgody władz jednostki i zawarcia stosownej umowy.
5)Postanowienia szczegółowe dotyczące praw autorskich i pokrewnych oraz baz danych
W analizowanych regulaminach, jednostki naukowe nakładają na pracowników wymóg zgłaszania faktu  stworzenia utworów/baz danych/programów komputerowych. Najczęściej, zgłoszenia należy dokonywać kierownikowi jednostki twórcy w terminie do 14 dni od momentu stworzenia utworu. Twórcy regulaminów przewidują zazwyczaj odpowiedni formularz zgłoszenia, zawierający następujące pola do wypełnienia:
  • data zgłoszenia,
  • data stworzenia utworu,
  • nazwiska i afiliacja twórców,
  • udział współtwórców w stworzenie utworu,
  • opis utworu.
Zgłaszający zobowiązany jest do oświadczenia, że według jego najlepszej wiedzy utwór nie narusza żadnych istniejących praw autorskich ani innych praw, że fragmenty nie wskazane jako cytaty są oryginalnym dziełem autora oraz że zezwolenie konieczne do wykorzystania utworów osób trzecich zostało uzyskane.
W regulaminach przytaczane są uprawnienia i obowiązki wynikające z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych:
  • autorskie prawa majątkowe do utworu naukowego, służą twórcy,
  • oświadczenie o przyjęciu utworu przez jednostkę naukową powinno być złożone w terminie sześciu miesięcy od dostarczenia utworu,
  • prawo do pierwszej publikacji utworu naukowego służy jednostce naukowej, chyba, że jednostka w ciągu sześciu miesięcy od dostarczenia utworu nie zawarła z twórcą umowy wydawniczej, bądź w ciągu dwóch lat od przyjęcia utworu nie został on opublikowany.
W jednym z analizowanych regulaminów okresy wymienione powyżej zostały skrócone o połowę w stosunku do wymagań ustawowych, co wydaje się być praktyką wartą rozpowszechniania.
Uczelnie zastrzegają sobie prawo do korzystania z wyników badań naukowych zawartych w utworze naukowym, bez odrębnego wynagrodzenia, dla celów badawczych lub dydaktycznych, oraz do udostępniania utworu osobom trzecim, jeżeli to wynika z uzgodnionego przeznaczenia utworu lub zostało postanowione w umowie.
Jeden z regulaminów nakłada na pracownika zakaz ujawniania w utworze naukowym informacji dotyczących rozwiązania naukowo-technicznego, jeżeli utrudniałoby to lub uniemożliwiało uzyskanie jego ochrony prawnej w sytuacji, kiedy prawa własności przemysłowej do rozwiązania służyłyby na mocy regulaminu lub odrębnej umowy jednostce naukowej.
Jeśli chodzi o prawa pokrewne oraz kwestie związane z bazami danych czy programami komputerowymi powszechne są zapisy mówiące, iż:
  • prawa majątkowe do programów komputerowych i baz danych przysługują jednostce naukowej także wtedy, gdy mają one charakter utworów naukowych,
  • w przypadku stworzenia w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy przedmiotów podlegających ochronie za pomocą praw pokrewnych, stosuje się zasady przewidziane dla praw autorskich.
6)Postanowienia szczegółowe dotyczące praw własności przemysłowej
Regulaminy zobowiązują pracowników do prowadzenia dziennika prac badawczych. Podobnie jak w przypadku utworów naukowych, twórcy zobowiązani są do zgłoszenia za pomocą odpowiedniego formularza faktu powstania własności przemysłowej niezwłocznie po jej stworzeniu. Zgłoszenia przekazywane są do kierownika jednostki organizacyjnej, centrum transferu technologii lub komisji ds. ochrony własności intelektualnej.
W regulaminach znaleźć można zapis, że twórcy powinni współpracować z jednostką naukową w celu uzyskania ochrony praw do dóbr własności przemysłowej praz zobowiązują się przekazać wszelkie dodatkowe informacje, jak też wykonać i przekazać stosowną dokumentację wymaganą przez jednostkę (dziennik prac badawczych, dokumentacja, instrukcja, opis).
Ponadto, na mocy regulaminów, twórcy zobowiązani są do powstrzymania się od wszelkich działań, które mogłyby stanowić przeszkodę w uzyskaniu praw wyłącznych przez jednostkę naukową. W szczególności dotyczy to obowiązku zachowania rozwiązania stanowiącego dane dobro własności przemysłowej w tajemnicy.
W każdym z analizowanych regulaminów znajduje się zapis mówiący iż, w razie dokonania wynalazku, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, topografii układu scalonego oraz uzyskania nowej odmiany rośliny, określanych jako dobra własności przemysłowej, w wyniku wykonywania przez twórcę obowiązków ze stosunku pracy, prawo do uzyskania patentu na wynalazek albo prawa ochronnego na wzór użytkowy, jak również prawa z rejestracji wzoru przemysłowego, topografii układu scalonego lub prawo do odmian roślin przysługują jednostce naukowej.
Regulaminy zastrzegają także posiadanie przez jednostki prawa do know-how.
Analizowane dokumenty wskazują, że w przypadku uzyskania przez jednostkę naukową korzyści majątkowych z przysługujących jej praw do własności przemysłowej, twórcy przysługuje prawo do otrzymania wynagrodzenia.
7)Postępowanie ze zgłoszonymi dobrami własności intelektualnej, ich komercjalizacja i podział zysków
Kwestia podejmowania decyzji dotyczących postępowania ze zgłoszeniami stworzenia dóbr intelektualnych uregulowana jest najczęściej następująco:
  • w przypadku dóbr intelektualnych stanowiących przedmiot ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz baz danych, programów komputerowych decyzję odnośnie przyjęcia, uzależnienia przyjęcia od dokonania poprawek lub nie przyjęcia dobra, jak też decyzję o skorzystaniu z prawa pierwszeństwa publikacji, podejmuje kierownik jednostki organizacyjnej twórcy;
  • w przypadku zgłoszenia rozwiązania, które nie podlega ochronie za pomocą praw wyłącznych (know-how) decyzję o objęciu rozwiązania tajemnicą podejmuje rektor lub osoba przez niego upoważniona po konsultacji z centrum transferu technologii lub komisją ds. ochrony własności intelektualnej oraz twórcą;
  • w przypadku dobra własności przemysłowej, decyzję w sprawie zgłoszenia dobra w celu uzyskania prawa wyłącznego, podjęcia innych kroków koniecznych dla ochrony dobra lub decyzję o przeniesieniu praw na twórcę podejmuje rektor lub osoba przez niego upoważniona po konsultacji z centrum transferu technologii lub komisją ds. ochrony własności intelektualnej oraz twórcą.
W przypadku podjęcia decyzji o rezygnacji z ochrony prawnej i nie objęciu know-how tajemnicą, jednostka naukowa jest zobowiązana na żądanie twórcy do nieodpłatnego przeniesienia na jego rzecz, w formie umowy pisemnej, praw do dobra własności przemysłowej lub wskazania podmiotu, który zainteresowany jest ich nabyciem.
Jednostki naukowe dopuszczają w regulaminach trzy ścieżki komercjalizacji dóbr własności intelektualnej, w szczególności poprzez:
  • udostępnianie ich osobom trzecim za wynagrodzeniem, poprzez udzielenie licencji albo udostępnienie know-how,
  • przeniesienie praw na rzecz osób trzecich za wynagrodzeniem,
  • utworzenie odrębnego podmiotu z udziałem jednostki naukowej, do którego zadań będzie należała komercjalizacja przysługujących mu praw, w szczególności tworzenie spółek spin-off.
Regulaminy wskazują uczelniane centra transferu technologii jako jednostki właściwe do prowadzenia wszelkich czynności o charakterze proceduralnym i pomocniczym, związanych z komercjalizacją dóbr intelektualnych.
Uregulowanie kwestii podziału korzyści finansowych z komercjalizacji w analizowanych dokumentach (jako % od zysków jednostki naukowej) przedstawia poniższa tabela:
 

 

 

Jednostka A

 

 

Jednostka B

 

Jednostka C

 

Jednostka D

 

Twórca

 

 

40%

 

50%

 

50%

 

40% lub 50%

 

Jednostka naukowa

 

60%

dla podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni, w której zatrudniony jest twórca

 

50%

z czego: 30% dla wydziału, w którym zatrudniony jest twórca, 20% na fundusz wspomagający rozwój dóbr intelektualnych, 50% do budżetu centralnego jednostki naukowej

 

50%

z czego: 50% dla wydziału, w którym zatrudniony jest twórca, 20% do dyspozycji prorektora ds. nauki na rozwój dóbr intelektualnych, 30% do dyspozycji rektora

 

60% lub 50%

z czego 70% dla jednostki organizacyjnej uczelni, w której zatrudniony jest twórca, 5% dla wydziału, w którym zatrudniony jest twórca, 5% do dyspozycji prorektora ds. nauki z przeznaczeniem na rozwój wynalazczości, 20% dla centrum transferu technologii

 

 
Zysk definiowany jest najczęściej jako różnica między całkowitymi przychodami netto z dóbr intelektualnych, np. z licencji lub przeniesienia praw, a wszystkimi kosztami lub stratami poniesionymi przez jednostkę z tego tytułu, w szczególności kosztami bezpośrednimi, kosztami uzyskania patentu i obsługi prawnej.
Ponadto, w każdym regulaminie przewidziano możliwość zawarcia porozumienia, co do innej wartości udziału twórcy w korzyściach finansowych z komercjalizacji, w zależności od danego przypadku i okoliczności.
W regulaminach umieszczono postanowienia dotyczące warunków zapewniających uniknięcie konfliktu interesów, np. poprzez zapis: W podejmowaniu decyzji o komercjalizacji nie mogą uczestniczyć osoby powiązane osobiście lub majątkowo z podmiotami zewnętrznymi w stosunku do jednostki naukowej, uczestniczącymi w procesie komercjalizacji, w tym licencjobiorcy oraz nabywcy praw z zastrzeżeniem, że przepis ten nie dotyczy twórcy w zakresie, w jakim współdecyduje on o utworzeniu spółki spin-off ze swoim udziałem. Spory wynikłe na tym polu poddawane są do rozstrzygnięcia komisji ds. własności intelektualnej.
Analizowane regulaminy dopuszczają możliwość zezwolenia na korzystanie z infrastruktury jednostki naukowej takiej jak pomieszczenia lub aparatura badawcza, w związku z komercjalizacją dobra intelektualnego. Kwestia wynagrodzenia nie jest ściśle określona. W jednym z regulaminów występuje zapis o uwzględnianiu w wycenie cen rynkowych, jednak dopuszczalne jest także stosowanie warunków preferencyjnych.
Uregulowania w niniejszym paragrafie dotyczą również zasad wykorzystywaniu logotypów i znaków towarowych jednostki naukowej w związku z komercjalizacją dobra intelektualnego.
W części regulaminów wskazano, że kwestia tworzenia spółek spin-off uregulowana jest w osobnych aktach wewnętrznych. W jednym z analizowanych dokumentów znajdują się następujące zapisy dotyczące zasad funkcjonowania spółek spin-off:
  • jednostka naukowa może wnieść do spółki spin-off tytułem wkładu przysługujące mu prawo do dobra niematerialnego, know-how lub licencję prawa;
  • jeżeli nadzór nad spółką sprawuje rada nadzorcza, jednostka naukowa ma prawo mianowania co najmniej jednego członka rady nadzorczej,
  • pracownik będący twórcą dobra niematerialnego może być wspólnikiem spółki spin-off, członkiem organów spółki, konsultantem lub jej pracownikiem;
  • jednostka naukowa może zaoferować udziały w spółce spin-off pracownikom jednostki naukowej, biorąc pod uwagę ich wkład w tworzenie dobra. Jeżeli twórca tego żąda, jednostka naukowa  nie może odmówić mu udziału w takiej spółce;
  • pełnoetatowy pracownik jednostki naukowej może by
  •  zatrudniony w spółce spin-off za zgoda rektora.
W dwóch regulaminach będących przedmiotem analizy poruszono kwestię cyklicznych audytów, prowadzonych przez centrum transferu technologii, których celem jest w szczególności ustalenie, jakie dochody czerpie jednostka naukowa z dóbr intelektualnych, czy utrzymywanie ochrony jest opłacalne, a także, jakie działania należy podjąć by ułatwić efektywną eksploatację tych dóbr. Audytowi okresowemu podlega także działalność spółek spin-off.
Regulaminy określają także możliwość nieodpłatnego wewnętrznego wykorzystania dóbr intelektualnych w celach badawczych i dydaktycznych. Takie wykorzystanie wymaga uprzedniej zgody kierownika jednostki, w której powstało dobro intelektualne.
8)Funkcjonowanie komisji ds. własności intelektualnej
Zasady tworzenia i funkcjonowania komisji ds. własności intelektualnej określone są w dwóch analizowanych regulaminach. Do głównych zdefiniowanych kompetencji komisji należy:
  • proponowanie rozstrzygnięć dotyczących dóbr intelektualnych,
  • tworzenie podkomisji i powoływanie ekspertów oraz prowadzenie konsultacji z pracownikami jednostki naukowej, w szczególności w zakresie badania potencjału rynkowego dóbr własności intelektualnej,
  • tworzenie regulaminów wewnętrznych dotyczących spraw z zakresu jej kompetencji, nienaruszających postanowień regulaminu ochrony własności intelektualnej,
  • proponowanie rozstrzygnięć dotyczących ewentualnych konfliktów interesów powstałych podczas zarządzania własnością intelektualną jednostki naukowej, w tym konfliktów pojawiających się przy tworzeniu lub działaniu podmiotów realizujących komercjalizację dóbr intelektualnych,
  • dokonywanie przeglądu regulacji wyznaczonej regulaminem oraz proponowanie rektorowi poprawek do regulaminu,
  • wyrażanie opinii dotyczących polityki jednostki naukowej w sprawach związanych z ochroną i komercjalizacją dóbr intelektualnych.
III.Analiza porównawcza regulaminów wynalazczości i racjonalizacji w przedsiębiorstwach
Analizie poddano dwa regulaminy obowiązujące w przedsiębiorstwach:
  • Regulamin wynalazczości w KGHM Polska Miedź S.A. – branża górnicza
  • Regulamin racjonalizacji w NOWY STYL Sp. z o.o. – branża meblarska
1)Preambuła
W jednym z regulaminów umieszczono preambułę wyjaśniającą, że ustanowienie regulaminu nastąpiło mając na uwadze rozwój inicjatywy twórczej pracowników i wykorzystanie pomysłów pracowniczych, w celu rozwoju firmy, podniesienia efektywności produkcji, poprawy organizacji i ulepszenia stosowanych procedur.
Z kolei w drugim regulaminie w postanowieniach ogólnych stwierdza się, że regulamin określa wyłączny tryb i zasady rozpatrywania w przedsiębiorstwie zgłoszeń projektów oraz wyłączny tryb i zasady nabywania przez przedsiębiorstwo praw do korzystania z projektów oraz nabywania praw do uzyskania praw wyłącznych.
2)Podstawa prawna regulaminu
Odwołanie do ustawy prawo własności przemysłowej, jako do nadrzędnego aktu prawnego, w oparciu, o który stworzone zostały regulaminy, znalazło się w obu analizowanych regulaminach.
3)Definicja pojęć
W przypadku obu analizowanych regulaminów zdefiniowano podstawowe pojęcia związane z regulaminem - w jednym dokumencie w formie glosariusza, w drugim w początkowych postanowieniach regulaminu.
Przedmiotem projektu racjonalizatorskiego/wynalazczego mogą być:
  • nowe rozwiązania techniczne dotyczące produkowanych wyrobów i ich części, procesów technologicznych, badań, urządzeń, maszyn i ich części i zespołów, także procesów ich naprawy,
  • nowe rozwiązania techniczne, techniczno-organizacyjne i organizacyjne dotyczące poprawy procesów technologicznych, procesów jakości, organizacji, bezpieczeństwa i ochrony środowiska, polepszenia procedur stosowanych w firmie z wykorzystaniem techniki komputerowej i nowoczesnych metod zarządzania.
Kryterium nowości zgłaszanego rozwiązania rozpatrywane jest w skali przedsiębiorstwa. W obu regulaminach znajduje się jednak zastrzeżenie, że jeśli twórca uważa, że jego rozwiązanie nosi cechy chronionego projektu wynalazczego (patentu, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, topografii układu scalonego) to powinien o tym poinformować w momencie jego zgłoszenia.
4)Procedura zgłaszania projektów racjonalizatorskich/wynalazczych
Oba regulaminy wyznaczają elementy, które powinno zawierać zgłoszenie projektu racjonalizatorskiego/wynalazczego. Wymaganą przez regulaminy treść zgłoszeń przedstawiono w poniższej tabeli.
 

 

Regulamin przedsiębiorstwa A

 

 

Regulamin przedsiębiorstwa B

Część formalno-prawna:

  1. dane personalne twórcy: imię i nazwisko, stanowisko służbowe, adres zamieszkania,

  2. tytuł projektu,

  3. miejsce proponowanego zastosowania,

  4. zgoda twórcy na stosowanie przepisów regulaminu do stosunków prawnych między twórcą a przedsiębiorstwem, powstałych w wyniku zgłoszenia projektu,

  5. oświadczenie przełożonego twórcy, iż projekt został/nie został dokonany w wyniku wykonywania obowiązku służbowego,

  6. uzgodnione udziały procentowe twórców w zgłaszanym projekcie,

  7. w przypadku dwóch lub więcej twórców, pełnomocnictwo dla jednego z nich do reprezentowania twórców w postępowaniu związanym z rozpatrywaniem zgłoszenia projektu,

  8. stanowisko twórcy czy projekt posiada cechy wynalazku, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, topografii układu scalonego lub projektu racjonalizatorskiego,

  9. oświadczenie twórcy o uzyskaniu lub o nieuzyskaniu zgody na udział w pracy przy projekcie, jeżeli ze stosunku prawnego łączącego twórcę z organem administracji publicznej lub organu jednostki samorządu terytorialnego wynika konieczność uzyskania takiej zgody,

  10. spis załączników.

 

 

  1. dane identyfikacyjne i adresowe zgłaszającego/zgłaszających,

  2. opis zgłaszanego zagadnienia, tak aby był zrozumiały dla osób oceniających dane zagadnienie,

  3. możliwość i miejsce (miejsca) jego wykorzystania w firmie,

  4. szacunek niezbędnych nakładów finansowych dotyczących wdrożenia projektu lub opisowy wykaz zakupów, prac lub zmian niezbędnych do jego zastosowania,

  5. niezbędne rysunki lub szkice, schematy, wykresy, dane niezbędne dla oceny tematu,

  6. szacunek efektów, jakie osiągnie się z tytułu zastosowania projektu racjonalizatorskiego, w skali roku lub długofalowo,

  7. wskazanie, jeżeli twórca jest w stanie to ocenić, czy rozwiązanie nadaje się do ochrony w Urzędzie Patentowym, z uwagi na swój oryginalny charakter.

Część merytoryczna:

  1. określenie dotychczasowego stanu techniki w rozumieniu ustawy pwp, o ile jest on znany twórcy,

  2. opis stanu faktycznego i ewentualne wady istniejącego stanu faktycznego,

  3. proponowane zmiany — opis słowny projektu, wskazanie sposobu i środków technicznych i organizacyjnych służących do zrealizowania projektu,

  4. rysunki, zdjęcia, schematy, obliczenia, receptury służące do zrozumienia istoty projektu,

  5. określenie zakresu udzielonej pomocy przedsiębiorstwa przy dokonaniu projektu, w tym wskazanie udzielonych wytycznych i poleceń oraz wykorzystanych doświadczeń i prac jednostki organizacyjnej, w której twórca jest zatrudniony,

  6. wskazanie potencjalnych źródeł korzyści ekonomicznych i pozaekonomicznych,

  7. propozycja metodyki obliczania korzyści ekonomicznych.

 

 
5)Procedury rozpatrywania, oceny i podejmowania decyzji w sprawie przyjęcia projektów racjonalizatorskich/wynalazczych
W obu przedsiębiorstwach funkcjonują wewnętrzne komórki, które odpowiedzialne są za przyjmowanie zgłoszeń projektów racjonalizatorskich/wynalazczych, prowadzenie rejestru projektów oraz prowadzenie postępowania w sprawie rozpatrzenia zgłoszenia projektu.
Regulaminy przewidują następujące czynności w ramach rozpatrywania zgłoszeń projektu:
  • rozważenie celowości i możliwości jego zastosowania w przedsiębiorstwie,
  • wskazanie rozwiązań alternatywnych do rozwiązania proponowanego w zgłoszeniu projektu,
  • określenie poprawności rozwiązania pod względem technicznym,
  • rozważenie, czy zawarte w projekcie dane są wystarczające do jego zrozumienia i jakich ewentualnych uzupełnień oczekuje się od twórcy,
  • określenie przewidywanych korzystnych i niekorzystnych skutków techniczno-organizacyjnych,
  • rozpoznanie możliwości ewentualnego udzielenia licencji, przeniesienia prawa, itp. innemu podmiotowi poza przedsiębiorstwem,
  • ustalenie, czy rozwiązanie przedstawione w zgłoszeniu projektu jest nowe w skali przedsiębiorstwa,
  • ustalenie przez rzecznika patentowego zdolności uzyskania prawa wyłącznego,
  • ustalenie celowości i rodzaju ochrony prawnej,
  • ustalenie przewidywanych korzyści i nakładów inwestycyjnych.
Wewnętrzne komórki ds. wynalazczości mogą w wyniku przeprowadzonego postępowania podjąć następujące decyzje:
  • uznać projekt za projekt wynalazczy/racjonalizatorski i przyjąć go do realizacji,
  • skierować rozwiązanie do dalszych badań i analiz, przed podjęciem ostatecznej decyzji,
  • odrzucić rozwiązania ze względu na nieprzydatność, brak możliwości do zastosowania albo nieuznanie rozwiązania za projekt wynalazczy/racjonalizatorski.
Tylko jeden z analizowanych regulaminów dopuszcza możliwość odwołania się od decyzji komórki ds. wynalazczości.
Również w jednym z dokumentów znajduje się zapis określający maksymalny czas, który wewnętrzna komórka ds. wynalazczości ma na podjęcie decyzji o ewentualnym przyjęciu projektu, wynoszący co do zasady 12 miesięcy albo 18 miesięcy w uzasadnionych przypadkach.
Jeżeli podczas postępowania ewaluacyjnego, komórka ds. wynalazczości uzna, że projekt ma cechy własności przemysłowej, mogącej stanowić przedmiot zgłoszenia do Urzędu Patentowego, podejmowana jest decyzja o podjęciu starań zmierzających do uzyskania ochrony prawnej rozwiązania. Postępowanie w sprawie uzyskania praw wyłącznych na projekty nie powinno wstrzymywać postępowania z projektem w fazach oceny, realizacji oraz ustalania korzyści, chyba, że prowadziłoby to do ujawnienia istoty projektu i utraty zdolności patentowej.
6)Zasady wynagradzania za projekty racjonalizatorskie/wynalazcze
Podstawą do wypłaty wynagrodzenia twórcy projektu jest ustalenie korzyści, które przedsiębiorstwo uzyskuje z zastosowania i wykorzystania projektu. Wynagrodzenie ustalane jest najczęściej w ujęciu rocznym.
W przedsiębiorstwie A w przypadku efektów wynoszących do 1 mln zł, twórcy projektu przysługuje prawo do wynagrodzenia w wysokości 10 % uzyskanych efektów, natomiast przy wartości efektów przewyższających 1 mln zł, wysokość wynagrodzenia stanowi 100 tys. zł + 5 % nadwyżki ponad 1 mln zł, ale nie więcej niż 1 mln zł. Dodatkowo, z tytułu uzyskania przez przedsiębiorstwo korzyści niewymiernych, istnieje możliwość ustalenia ryczałtowego wynagrodzenia w wysokości nie wyższej niż 25 minimalnych wynagrodzeń.
W przedsiębiorstwie B wysokość wynagrodzenia ustalana jest w oparciu o poniższą tabelę.
 

 

Rodzaj projektu

 

 

Wysokość wynagrodzenia

 

Termin wypłaty

Proste pomysły, których wartość dla przedsiębiorcy nie przekracza 10 000 zł

Do 5 % wartości projektu, jednak nie więcej jak 500 zł

Jednorazowo do 30 dni od przyjęcia

Rozwiązania obniżające koszty materiałowe, robocizny, koszty zakupu, inwestycji

Rozwiązania o dużej wartości technicznej i handlowej

5 - 10 % wartości projektu

Kwota wynagrodzenia za
1-wszy  rok stosowania projektu obliczona wg rzeczywistej wartości projektu, wypłacana do dwóch miesięcy po zakończeniu 1-wszego roku stosowania projektu racjonalizatorskiego. Możliwa jest zaliczka kwotowa po przyjęciu projektu.

Inne rozwiązania organizacyjne i techniczno- organizacyjne o wartości ponad 10 000 zł

5-8 % wartości projektu

Zasada wynagradzania jak w wierszu 2.

Rozwiązania z wierszy 2 i 3, stosowane i przynoszące efekty przez okres dłuższy jak 1 rok.

Wyrównanie w wysokości  do 7 % za 2-gi rok stosowania

Do 2 miesięcy od zakończenia
2-giego roku stosowania.

 
W przypadku uzyskania praw wyłącznych do rozwiązań będących przedmiotem projektów racjonalizatorski/wynalazczych, twórcom przysługuje dodatkowe wynagrodzenie.
IV.Praktyki zagranicznych jednostek naukowych
W niniejszym rozdziale przeanalizowane zostaną europejskie doświadczenia związane z tworzeniem i funkcjonowaniem regulaminów ochrony własności intelektualnej w jednostkach naukowych.
W kwietniu 2008 roku Komisja Europejska wydała Zalecenie w sprawie zarządzania własnością intelektualną w ramach działań związanych z transferem wiedzy oraz Kodeks postępowania dla uczelni wyższych i innych publicznych instytucji badawczych (2008/416/WE). Zalecenie zobowiązuje państwa członkowskie UE do wdrożenia regulacji, które zapewnią, że transfer wiedzy stanie się strategiczną misją publicznych jednostek badawczych oraz że ustanowią one i upowszechnią strategie polityczne i procedury zarządzania własnością intelektualną. Działania te powinny mieć na celu rozwój zdolności w zakresie transferu wiedzy oraz umiejętności w publicznych organizacjach badawczych, a także przyjmowanie środków zmierzających do zwiększenia świadomości i umiejętności studentów – zwłaszcza w dziedzinie nauki i techniki – w zakresie własności intelektualnej, transferu wiedzy i przedsiębiorczości. W kodeksie postępowania, będącym załącznikiem do Zalecenia, Komisja rekomenduje, aby strategia polityczna własności intelektualnej dostarczała personelowi i studentom jasnych zasad dotyczących zwłaszcza ujawniania nowych pomysłów o potencjalnej wartości handlowej, a także własności wyników badań, prowadzenia dokumentacji, zarządzania konfliktami interesów i zaangażowania osób trzecich. Dodatkowo wewnętrzna regulacja powinna dostarczać odpowiednich zachęt w celu zagwarantowania, że cały zainteresowany personel odgrywa aktywną rolą we wdrażaniu strategii politycznej własności intelektualnej. Takie zachęty powinny mieć nie tylko finansowy charakter, ale powinny również promować awans zawodowy poprzez uwzględnienie w procedurach oceny, obok kryteriów akademickich, również aspektów związanych z własnością intelektualną i transferem wiedzy. 
Kodeks postępowania zawiera wiele cennych szczegółowych zaleceń, które warto dokładnie przeanalizować przy tworzeniu regulaminów ochrony własności intelektualnej, i które mogą znacząco ułatwić i usprawnić proces zarządzania własnością intelektualną w jednostkach naukowych.
Potrzebę wypracowania zestawu modelowych dokumentów regulujących kwestię zarządzania własnością intelektualną, z których mogliby korzystać wszyscy nimi zainteresowani, celem usprawnienia procesu transferu technologii między środowiskiem badawczym a przedsiębiorstwami, dostrzegli również twórcy działającej od maja 2004 roku Grupy roboczej Lamberta ds. własności intelektualnej. Wypracowane przez Grupę modelowe porozumienia dotyczące regulacji kwestii podziału praw do własności intelektualnej pomiędzy partnerami podejmującymi współpracę w obszarze badań i rozwoju, mogą stanowić praktyczne narzędzie uzupełniające regulaminy zarządzania własnością intelektualną, umożliwiające jego właściwe wykorzystanie.
Krystian Gurba z Centrum Innowacji, Transferu Technologii i Rozwoju Uniwersytetu Jagiellońskiego w swojej publikacji [Regulacje i procedury uczelni wyższych w dziedzinie ochrony oraz zarządzania własnością intelektualną - dobre praktyki wybranych zagranicznych uczelni wyższych] dokonał analizy regulaminów ochrony własności intelektualnej obowiązujących w wybranych jednostkach naukowych z Wielkiej Brytanii (Uniwersytet Cambridge), Niemiec (Uniwersytet Humbolta w Berlinie), Belgii (Uniwersytet Katolicki w Leuven), Włoch (Uniwersytet La Sapienza w Rzymie), Portugalii (Uniwersytet w Minho), Estonii (Uniwersytet w Tartu) i Rosji (Państwowy Uniwersytet w St. Petersburgu).
Analiza wskazuje, że doświadczenia uczelni europejskich są dużo wcześniejsze niż jednostek polskich i sięgają nawet lat 70-tych lub 80-tych XX wieku. Poniżej przedstawiono wybrane zapisy regulaminów ww. jednostek opisane w publikacji.
W przypadku Uniwersytetu Cambridge ciekawym wydaje się zapis mówiący,  iż każdy z pracowników naukowych uczelni ma prawo sam zdecydować, czy chce upublicznić wynik prac badawczych jakie prowadzi w ramach zatrudnienia na uniwersytecie. Regulamin wskazuje także, że możliwe jest udostępnienie dobra intelektualnego na zasadzie licencji Open Source. Twórca ma możliwość zdecydować, czy zamierza przeprowadzić komercjalizację z udziałem specjalnie do tego celu powołanej przez Uniwersytet spółki Cambridge Enterprise, czy też chce przeprowadzić proces ochrony dóbr oraz ich komercjalizacji samodzielnie. Wybór ten skutkuje różnicami w podziale korzyści z komercjalizacji dóbr własności intelektualnej. W pierwszym przypadku twórcy przysługuje 90% zysku netto przy wartości zysku do 100 tys. funtów, 60% przy zysku z przedziału 100-200 tys. funtów oraz 34% przy zysku przewyższającym 200 tys. funtów. Natomiast przy samodzielnej komercjalizacji twórcy przysługuje 100% zysku w przypadku, gdy nie przekracza on 50 tys. funtów lub 85% w pozostałych przypadkach.
Regulamin Uniwersytetu Humbolta określa, że wszelkie koszty związane z ochroną własności intelektualnej oraz jej komercjalizacją, ponosi uczelnia. Komercjalizacją wyników badań zajmuje się specjalnie do tego celu wybrana spółka. W przypadku Niemiec, ustawa o zasięgu krajowym określa poziom korzyści z komercjalizacji, które przysługują twórcy, w wysokości 30% zysku netto.
Kwestiami transferu technologii w Katolickim Uniwersytecie w Leuven zajmuje się jedna z pierwszych tego typu jednostek w Europie, powołana w 1972 roku, K.U. Leuven Research & Development. Jeśli chodzi o kwestię podziału korzyści z komercjalizacji, w przypadku komercjalizacji poprzez udzielanie licencji lub sprzedaż prawa, twórcy są uprawnieni do 30% zysków netto (czyli po odjęciu wszystkich poniesionych kosztów), 15% przekazywane jest centrali uczelni, a pozostała części przypada grupie badawczej w której powstało dobro intelektualne. Przy badaniach zleconych, od wynagrodzenie pozostające po odjęciu kosztów jest dzielone w następujący sposób: 15% dla centrali uniwersytetu (7% przypada bezpośrednio dla centrum transferu technologii), a reszta dla grupy badawczej prowadzącej projekt.
Regulamin Uniwersytetu „La Sapienza” w Rzymie, zgodnie z włoskim prawodawstwem zakłada, że zasadą jest przyznanie prawa do wyników prac badawczych pracownikom. Twórca ma jednak możliwość przekazania praw do własności intelektualnej uczelni. Jeśli jednostka naukowa wyrazi wolę przyjęcia praw, przechodzą na nią obowiązki związane z ochroną dobra i podjęciem starań zmierzających do jego skomercjalizowania. W zamian twórca otrzyma 50% zysków netto z komercjalizacji dobra. W sytuacji, gdy Twórca zdecyduje się nie skorzystać z prawa cesji dobra na uniwersytet, cały proces prowadzi samodzielnie i na własny koszt. Uniwersytet zaś otrzymuje w tej sytuacji prawo do 40% zysków, podstawą czego są nakłady jakie poniósł przy wytworzeniu dobra (m.in. wykorzystanie infrastruktury). Regulamin daje również uczelni uprawnienie do uzyskania od twórcy, który samodzielnie chronił dobro, nieodpłatnej, niewyłącznej licencji do wykorzystania komercyjnego technologii (z prawem udzielania sublicencji).
W regulaminie portugalskiego Uniwersytetu Minho sposób podziału korzyści zależy od tego, czy dobro własności intelektualnej podlega prawu autorskiemu, czy też ma charakter dobra własności przemysłowej. W pierwszym przypadku twórcy przysługuje 50% zysku netto, 40% trafia do jednostki organizacyjnej twórcy, a 10% zasila budżet centralny uczelni. Natomiast w przypadku dóbr własności przemysłowej 45% zysku netto przysługuje twórcy, 45% trafia do uniwersytetu (po połowie do budżetu centralnego uczelni oraz jednostki organizacyjnej, w której zatrudniony jest twórca) a 10% zasila fundusz specjalny wspierający powstawanie spółek spin-off.
Regulamin Uniwersytetu w Tartu w odniesieniu do ścieżek komercjalizacji, zawiera jedynie stwierdzenie dotyczące badań zleconych - projektów badawczo-rozwojowych wspólnych z partnerem zewnętrznym, w które zaangażowany jest uniwersytet. Zgodnie z dokumentem twórcy przysługuje prawo do godziwego wynagrodzenia z zysku pochodzącego z komercjalizacji dobra – zazwyczaj jest to 2/3 zysku netto. Podobnie jak w regulaminach polskich jednostek będących przedmiotem analizy dopuszcza się odstępstwa od tej zasady.
Regulamin Uniwersytetu w Sankt Petersburgu charakteryzuje się z kolei restrykcyjnością zapisów. Wśród praw przysługujących twórcom dóbr własności intelektualnej wymienia się prawo do uzyskania pełnej obsługi przy ochronie dóbr własności intelektualnej, prawo do bycia wymienianym jako twórca dobra oraz prawo do otrzymania wynagrodzenia za wykorzystanie dóbr, które stworzyli. Regulamin przewiduje surowe kary za nieprzestrzeganie jego postanowień – za naruszenie wyłącznego prawa przysługującemu uczelni grożą sankcje dyscyplinarne oraz finansowe w wysokości do wysokości 50 tys. minimalnych pensji. Jeśli chodzi o podział korzyści, twórcy przysługuje 20% zysków netto uzyskanych z komercjalizacji.
VI.Podsumowanie
W ramach przeprowadzonej analizy poddano szczegółowemu rozpatrzeniu cztery regulaminy ochrony własności intelektualnej obowiązujące w jednostkach naukowych (trzech uniwersytetach o szerokim profilu działalności oraz jednej uczelni technicznej) oraz dwa regulaminy wynalazczości przedsiębiorstw z branży górniczej i meblarskiej.
W przypadku regulaminów jednostek naukowych wydaje się, że chronią one w sposób należyty interes prawny uczelni. W przypadku uregulowania kwestii podziału korzyści finansowych z komercjalizacji, pozytywnym symptomem jest przeznaczenie w analizowanych regulaminach od 40 do 50 %  zysków jednostki naukowej z komercjalizacji dla twórców rozwiązania. Jednak dopuszczanie odstępstw od tej zasady, dając tym samym dużą swobodę decyzyjności władzom uczelni w indywidualnych przypadkach, z pewnością nie stanowi czynnika motywacyjnego dla twórców. Uszczegółowienia wymagają postanowienia dotyczące poszczególnych ścieżek komercjalizacji, w szczególności tworzenia spółek spin-off. Korzystne byłoby również uczynienie regulaminów bardziej przejrzystymi i zrozumiałymi, co mogłoby zwiększyć stopień upowszechnienia regulacji wśród pracowników naukowych. Regulaminy powinny spełniać rolę środka powodującego zwiększenie zainteresowania naukowców prowadzeniem badań nakierowanych na wdrożenie. Celowym jest uwzględnienie podczas tworzenia regulacji zaleceń Komisji Europejskiej oraz dobrych praktyk z jednostek zagranicznych z długoletnim doświadczeniem w dziedzinie zarządzania ochroną własności intelektualnej.
W związku z powyższym, niezbędne wydaje się być wypracowanie dobrych praktyk w zakresie sporządzania i wdrażania regulaminów ochrony własności intelektualnej przez jednostki naukowe, tak, aby nie ograniczały się one wyłącznie do kwestii ochrony dóbr intelektualnych i zastrzegania sobie przez uczelnię praw do ewentualnych korzyści z nimi związanych, ale aby szeroko rozpowszechnione wśród pracowników naukowych stanowiły czynnik pobudzający ich kreatywność i innowacyjność, zwiększając jednocześnie zdolność jednostki naukowej do komercjalizacji wyników badań. Wypracowanie dobrych praktyk wymaga horyzontalnej współpracy i wymiany doświadczeń pomiędzy ośrodkami naukowymi i CTT.
Jeśli chodzi o analizowane regulaminy wynalazczości obowiązujące w przedsiębiorstwach, ich zapisy zdają się być sformułowane w sposób bardziej transparenty i przystępny dla czytelnika. Dokumenty wskazują jednoznacznie drogę od zgłoszenia nowego rozwiązania, poprzez postępowanie ewaluacyjne do podjęcia decyzji o przyjęciu rozwiązania do wdrożenia albo jego odrzuceniu. Zastrzeżenia może budzić fakt, iż tylko w jednym z regulaminów określono termin, w którym pracodawca zobowiązany jest do rozparzenia zgłoszenia nowego rozwiązania oraz dopuszczono możliwość odwołania się od komisji podejmującej decyzję. Analizowane regulaminy zawierają postanowienia, które można zastosować przy tworzeniu wzorca regulaminów wynalazczości do upowszechnienia i wykorzystania w innych przedsiębiorstwach.